Te Iho |
‘Ko te pūtakenga o te ao, ko te taiao.’
Nā Ahorangi James Te Wharehuia Milroy
- Te Pūtake
- Te Hanga
- He Tirohanga Whānui
Te Pūtake
Ko tā te Pūtaiao he tuku i te mōhiotanga, i ngā pūkenga, i ngā āhua hoki ki te mokopuna e tūhura ai, e mārama ai, e whakahāngai ai hoki ia i ngā ariā mō te ao mataora me te ao ā-tinana, mā roto i ngā kaupapa e noho kōtuitui nei. Mā te Pūtaiao e whakakahangia ai te mokopuna ki te whiriwhiri i runga i te whakaaro scientific, ki te mahi i runga i te haepapa, ki te tūhura i ngā āhuatanga, ki te āhukahuka ki ngā tauira, ki te whakahāngai hoki i ngā māramatanga ki ngā horopaki o te ao tūturu nei.
Ka ākona e te mokopuna te āhua o te pāhekoheko a ngā pūnaha mataora me ngā pūnaha ā-tinana, te wāhi ki aua pūnaha hei whakatuarā i te ora, te āhua hoki o te urupare a aua pūnaha ki te panonitanga. Ka tūhura te mokopuna i te tipuranga, i te tukunga iho, i te kuneroa, ā, ka tūhura anō i te tipu, i te whakaputa uri, i te urutau hoki a ngā rauropi. Ka tūhura i te āki a te rerenga kētanga ā-ira i te kanorau, i te manawaroa hoki. Ka tūhura te mokopuna i ngā whakawhitinga o te matū, o te pūngao, ka whakaahua i ngā panonitanga ā-tinana, ā-matū hoki, i ngā rerenga pūngao, i ngā mātāpono hoki o te pūmautanga i roto i ngā pūnaha mataora me ngā pūnaha ā-tinana. Ka mātai te mokopuna i ngā tōpana, i te neke, i ngā ngaru, ā, ka mārama ki ngā pāhekoheko ka auaha nei i te nekehanga, i te tūwhena, i ngā āhuatanga hoki o ngā ngaru i ngā horopaki māori, horopaki hangarau hoki. Ka mōhio te mokopuna ki te wāhi e tū nei te Ao i te ao tukupū, ā, ka tūhura i ngā tauira ā-rangi, i ngā tukanga o te aorangi, i ngā pūnaha tainekeneke anō hoki o te Ao. Ka tātari te mokopuna i ngā pānga o te tangata, i te toitūtanga, ā, ka arotake i te pānga o te mahi a te tangata ki ngā pūnaha hauropi, ki te āhuarangi, ki te whakamahinga hoki o ngā rawa, me te marohi anō i ngā rautaki e manawaroa ai. Puta noa i ēnei akoranga, whakahāngaihia ai e te mokopuna ngā pūnaha mōhiotanga takirua, me te whakauruuru i te ao Māori, i ngā tikanga Māori, i ngā tauira anō hoki o te Science hei whakamāori i ngā tauira, hei ārahi hoki i te koringa.
Kua tāmaua ētahi tikanga matua, puta noa i a Pūtaiao, e taea ai e te mokopuna:
- Te tūhura me te uiui: Ko te tāpae i ngā pātai whai take, ko te hoahoa i ngā tūhuratanga, ko te kohi, ko te tātari hoki i ngā taunakitanga i runga i ngā aronga e tau ana taha ahurea nei, e pakari ana taha Science nei.
- Te whakatauira me te whakamāori: Ko te whakamahi i ngā hoahoa, i ngā tauira, i ngā taputapu matihiko hei whakaatu i ngā tukanga, hei whakamātau i ngā ariā, hei whakamārama hoki i ngā āhuatanga.
- Te whakawhiti kōrero kia whai hua: Ko te tiri i ngā kitenga i runga i te mārama, i te whakaute, mā roto i ngā kōrero ā-waha, i ngā whakamārama ā-tuhi, i ngā whakaaturanga ā-ataata, i ngā pae matihiko anō hoki.
- Te whakahāngai te mōhiotanga ki te horopaki: Ko te tūhono i ngā tirohanga taha Science me ngā tirohanga Māori hei rapu rongoā, hei auaha, hei urupare hoki ki ngā wero o te ao tūturu nei pērā i te kanorau koiora, i te whakamahinga pūngao, i te manawaroa āhuarangi anō hoki.
- Te tū hei kaitiaki o te Pūtaiao: Ko te whakatau take, i runga i te mātau, e tiakina ai te kanorau koiora, e whakahokia mai ai te taurite, e whakatuarātia ai te oranga o te tangata, o ngā wāhi, o ngā rawa anō hoki.
He whāngai tonu ngā akoranga Pūtaiao i te pākiki, i te whakaaro haehae, i ngā ariā ā-ahurea e whiria ai ngā tirohanga Māori me ngā tirohanga taha Science. Ako ai te mokopuna ki te tūhura, ki te whakamāori, ki te mahi hoki i runga i ngā tikanga e hāpaingia ai te manawaroa, te toitūtanga, te oranga kiritōpū anō hoki — ēnei āhuatanga e whakarite nei i a rātou kia puāwai hei kaitiaki o te Pūtaiao i te ao hurihuri nei.
He rauemi tautoko i Pūtaiao
Ngā kōnae hei kapo
No files available for download.