Te Mōhiotanga

Te Kai me te Rongoā

Ngā Whakaurunga: Ka tūhura te mokopuna i te wāhi ki te kai me te rongoā i roto i te taioranga, i ngā āheinga, i te ahurea me te taiao. Ka ako i ngā ara e kimihia ai, e whakatipuria ai, e kohia ai, e rokirokitia ai ngā kai, me te tūhono i ngā kōwhiringa ki te whakapapa, ki te waiora me te toitūtanga.

Te Haumaru: Ka haumaru te whakarite me te tukatuka a te mokopuna i te kai me te rongoā, ki ngā taputapu me ngā tikanga e hāngai ana. Mā te whai i ngā tikanga Māori, ka whakamaua te toitūtanga me te matatika ki te kimihanga, ki te whakaritenga me te tākainga o te kai me te rongoā, e whakaūngia ai te mana ahurea me te waiora kiritōpū.

Te Hunga Whai Pānga: Ka hoahoa te mokopuna i ngā hua kai me ngā hua rongoā ka whakaea i ngā hiahia o te kaiwhakamahi, o te whānau, o te hapori hoki. Ka whakamahere, ka whakamātautau, ka whakapakari hoki, mā roto mai i ngā pūnaha ahurea me ngā pūnaha hauropi (hei tauira, te māra kai, te whakanao, te whakaratonga), me te whakataurite hoki i te hanga, i te āheinga me te aronga, ki te whakatairanga i te waioratanga, i te rangatiratanga o te kai, me te manaakitanga.

Ka mōhio te mokopuna:  

Ngā Whakaurunga  

•  me whakangata ngā whakaurunga i ngā hiahia e hāngai ana ki te whiringa kai, ki ngā tairongo, ki te take, me te tikanga Māori.

Te Haumaru  

• mā te toitūtanga, mā te manaakitanga me te haumaru e whakaawe ngā kōwhiringa ā-whakaurunga, ā-taputapu hoki (hei tauira, te hāngī, te tauraki, te umu)
• me ū rawa te rokirokitia, te whakaritea, te nanaohia me te kawea o ngā kai ki ngā paearu haumaru whai mana
• ka pā ngā kōwhiringa tākai ki te utu, ki te hauora me te taiao.

Te Hunga Whai Pānga  

• ka uru ki te hoahoatanga ko te whakaputa, ko te rokiroki me ngā pūnaha whakarato. Me uru hoki ko ngā tikanga Māori me te mana whaiaro o te kaiwhakamahi
• ka uru ki te rangatiratanga o te kai ko te kaha o te tangata ki te whakatau i te āhua o te whakatipu, o te whakarite, me te tohatohanga kiritōpū o te kai, e manaakihia ai te huatika kai.

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

Ngā Whakaurunga  

• ki te whakariterite kai e hāpaingia tahitia ai, e whakatauritea ai te tāwara, te taioranga, ngā tikanga Māori, me te take 
• ki te arotake i ngā whakaurunga, i te tukatuka me ngā tākai, kia kitea ai te pānga o ēnei ki te taiao, ki te ahurea, ki te porihanga, me te ōhanga, ā, mehemea i eke rānei ngā hiahia o te kaiwhakamahi. 

Te Haumaru  

• ki te kōtuitui i te akuaku, i te tukatuka me te toitūtanga kia tōtōpū ngā hua kai.  

Te Hunga Whai Pānga  

• ki te whakahaere i tētahi tukanga whakaputa kai, i tōna tīmatanga ki tōna mutunga. Hei tauira: 
  • he kaupapa ki te marae 
  • te whare hoko kai o te kura  
  • he mahinga kai. 

Ka mōhio te mokopuna:  

Ngā Whakaurunga  

• ka whanake tonu te mātauranga Māori me ngā tikanga Māori hei hāpai i ngā hua ka whakaata i ngā taonga tuku iho me te auahatanga (hei tauira, ngā whakapaipai kiri ka mahia i te mamaku, ngā inu kawakawa)  
• ka whai wāhi pea ngā pūnaha mahi māra me te hoahoa torokiki ki te katoa o te tukanga 
• mā te whakamātautau i ngā rongoā e whakaūngia ai ngā tikanga Māori, e kaha ake ai hoki te uaratia o aua rongoā. 

Te Haumaru  

• e haumaru ai te mahi rongoā, me tika te aroturuki i te wā me te pāmahana, me tika hoki te ū ki ngā tikanga akuaku 
• ko te whakaiti i ngā pāpātanga ki te taiao te hua o te auaha i ngā taputapu e aronui ana ki te toitūtanga (hei tauira, te tauraki kōmaru, te tuku rānei i te kai, i te rongoā rānei kia maroke i ngā hihi o te rā, te tākai tautaiao). 

Te Hunga Whai Pānga  

• ki ngā āwhata hoahoa mō te marae, mō ngā horopaki tauhokohoko rānei, hei tūhonohono i te rongoā ki te tangata, ki te ahurea me te taiao.

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

Ngā Whakaurunga  

• ki te whakamahi i ōna mōhiotanga ki ngā whakaurunga ki te auaha i tētahi rongoā e hāpaingia tahitia ai, e whakatauritea ai te tāwara, te taioranga, te tikanga Māori, me te take 
• ki te arotake i ngā whakaurunga ka whakamahia mō ngā hua rongoā me te whai whakaaro ki ngā tikanga Māori, ki te hauora, ki ngā pānga ki te taiao me ngā hiahia o te kaiwhakamahi. 

Te Haumaru  

• ki te hoahoa me te auaha i ngā rongoā ka whakaata i ngā mōhiotanga ki te haumarutanga, ki ngā tikanga Māori, ki te toitūtanga me te haepapa taiao.  

Te Hunga Whai Pānga  

• ki te hoahoa me te whakaputa rongoā ka hāpai i te tuakiri, i te waiora, i te toitūtanga me te manaakitanga  
• ki te whakamahi i ētahi anga arotake me ngā paearu e aro whāiti ana ki tētahi kaupapa. Hei tauira: 
  • tētahi tātaritanga ā-tairongo, ā-taioranga, e arohia ai te rerehua, te kakara, te tāwara, te kakano, ngā hiahia whiringa kai, me ngā āhuatanga hauora, me te whakatairite i ēnei ki te toitūtanga me ngā hiahia o te rōpū (hei tauira, āe rānei ka ea i te kai, i te rongoā rānei ngā hiahia o te whānau, o te manuhiri, o te hapori?). 

Te Mōhiotanga

Te Papanga

Ngā Rawa: Ka tūhura te mokopuna i ngā āhuatanga o ngā papanga, pēnei i te kūtoro, i te pūmahana me te pūmau, ā, ka whakaarotia te pānga o ēnei ki te āheinga me te hoahoa. Ka whakamātauria, ka whakahāngaitia hoki ngā weu māori, ngā weu horihori me ngā weu tukurua, mā ngā tikanga Māori pēnei i te raranga, i te tāwai, i te takawhītau, i te mātātuhi, me te whakaapa. Ka arohia ngā pānga o te tū weu ki te pai ōna mō ētahi mahi, me ngā pānga ki te taiao.

Ngā Tikanga Papanga: Ka ako te mokopuna i te whakaawe a ngā taputapu papanga me ngā huarahi waihanga i te hua ka puta. Ka torohia e ia ngā tikanga tūhono me ngā tikanga tukatuka e eke ai te kaha, te tāwariwari me te pai o te āhua ki te titiro atu, ki te taumata tika. Ka whakaaro hoki ia ki te pānga o ngā taputapu me ngā tikanga ka kōwhiria ki te āheinga me te whakapuakanga o te hua.

Te Hunga Whai Pānga: Ka hoahoa te mokopuna i ngā hua papanga e whakaataria ai te kaupapa, te hiahia o te kaiwhakamahi me te horopaki. Ka whakaarotia te toitūtanga me te tauoranga, ā, ka whakaurua hoki ngā whakaaro me ngā tikanga ahurea. Ka whakapakari i ngā tikanga mahi e hāpaingia ngātahitia ai te āheinga, te whakapuakanga, me te tuakiri.

Ka mōhio te mokopuna:  

Ngā Rawa 

• kei ngā weu me ngā āhua e mau ana ngā pūrākau Māori me te tuakiri (hei tauira, ngā kākahu Māori)
• he utu ki te taiao, he utu pāpori hoki ka hua ake i te kimi, i te kawe, i te whakamahi me te porowhiu i ngā papanga.

Ngā Tikanga 

• mā te whakamātau i ngā papanga e ū ai ngā paearu o te pūmau, o te hāneanea, o te haumaru hoki 
• ka pā te mahi a te papanga ki te angitu o te tikanga (hei tauira, te kūtorotoro me te mārōrō)
• ka uru ki te whakapakaritanga te panoni i te renarena, te roa o te tuinga, te kōwhiringa taputapu rānei. 

Te Hunga Whai Pānga 

• ka uru ki ngā kaupapa ko te hoahoa, ko te whakamahere, ko te whakatauira, ko te whakamātau tauira me te arotake tukurua
• he whakaawe nui tā ngā pūrākau Māori me ngā tohu ataata i ngā whakatau me ngā tohu i ngā mahi hoahoa
• ko te whakaaro nui ki te tauoranga o tētahi hua, koia tērā ko te whakaaro ki te āhua o te kimi, o te whakamahi, o te whakamahi anō me te porowhiunga o te hua
• ka whakawāngia te tika o te mahi a te hua i tōna hāneanea, i tōna kounga, i tōna tika ā-ahurea, me tōna toiora roa.

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

Ngā Rawa me Ngā Tikanga

• ki te tīpako me te parahau i tāna i tīpako ai mō ngā hua papanga, i runga i te pai o te mahi me ngā pānga whānui (taha taiao, taha pāpori, taha ahurea, taha ōhanga)
• ki te whakahāngai i ngā tikanga, ki te whakapakari hoki i te whakamahinga o ngā taputapu, hei whakapai ake i te pūmau, i te hāneanea, i te whakapaipaitanga rānei o te hua.

 Te Hunga Whai Pānga 

• ki te kōtuitui i ngā kōrero ā-iwi, i ngā pūrākau Māori me ngā tohu ahurea, me ngā paearu taha mahi anō hoki, ki te mahi hoahoa papanga
• ki te whakamahere, ki te whakatauira, me te whakamātau i ngā hua papanga, ka panoni ai i runga i ngā whakahokinga kōrero a te kaiwhakamahi me te whakaaro ki te tauoranga o te hua. Hei tauira:
  • ka auahatia tētahi hoahoa matihiko me tētahi tauira papanga mō te poraka o tētahi kapa hākinakina, i mua i te tahuri rawa ki te whakaputa
  • ka hoahoatia tētahi paetara orooro, ka hangaia hoki he tauira whakamātau i taua paetara. Ka waihangahia i ngā papa apaapa me ngā papangarua, i runga i te whai kia iti ake te pāorooro i te wharenui.

Ka mōhio te mokopuna:  

Ngā Rawa

• mā ngā tikanga tuku iho e pā ana ki te papanga, pēnei i te whatu kākahu, e kōtuituia ai te mahi a te papanga ki te kōrero pūrākau me te hiranga ahurea.

Ngā Tikanga 

• mā ngā mahi rāwekeweke e huri ai, e pakari ake ai rānei tētahi papanga (hei tauira, te whakawhenumi weu, te horoi ki te pungapunga, te tāwai-pūtoi, te tā matihiko)
• ka uru ki ngā paearu arotake ko te pūmau, ko te hāneanea me te rerehua
• mā ngā tauira whakamātau (pēnei i ngā tauira kariko) e kitea ai te whai take o ngā taputapu me ngā āhuatanga hei whakapai ake.

Te Hunga Whai Pānga 

• mā te hoahoa ngātahi ki ngā kaiwhakamahi e kounga ake ai, e hāngai ake ai te hou, e tika ake ai hoki te hua ka puta mō te wāhi ki ngā tikanga ahurea
• ka uru ki te toitūtanga ko te takenga matatika, ko te whakaputa pānga-iti me te whakaiti para.

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

Ngā Rawa me Ngā Tikanga

• ki te hoahoa me te whakaputa i ngā papanga me ngā rawa ka whakapūmau i te tuakiri, i te waiora, i te toitūtanga me te manaakitanga 
• ki te whakamahi i ētahi anga arotake me ngā paearu e aro whāiti ana ki tētahi kaupapa. Hei tauira:
  • te rerehua me te pai o te mahi, pēnei i te wāhi e takoto ai te tauira, i te pūmautanga, i te tāwariwari me te hāneanea, me te whakatairite i ērā ki te toitūtanga me te tika, ā-ahurea nei (hei tauira, e tika ana te korowai hei mau ki te pōtaetanga?)
  • te kounga o te hanga, pēnei i te kaha o ngā maurua, i te tairite o ngā tuinga, i te tika o te rahi, me te whakatairite i ēnei tū āhuatanga ki te wāhi ki ngā tohu (hei tauira, kei te kitea te tuakiri o te kaiwhakamahi i ngā tauira me ngā weu?).

Te Hunga Whai Pānga 

• ki te whakahaere i tētahi kaupapa hoahoa papanga mai i te tīmatanga ki te mutunga, arā, mai i te whakatakoto tauākī ki te mahi whakapakari. Ka arohia tā te kaiwhakamahi, tā te horopaki, tā ngā whāinga toitūtanga anō hoki e tohu mai ai. Hei tauira:
  • ka mahi tahi ki te kaiwhakamahi ki te hoahoa i ētahi pēke tauārai hei pēke pupuri kai i te mākete kaipāmu o te rohe pātata. Ka whakamātauria ngā momo paparoto i te āhua o tā te paparoto whakatina pāmahana, me te āta whakamahi anake i ngā papanga ka pōpopo, ka hangaruatia rānei.

Te Mōhiotanga

Te Hangarau Matihiko 

Te Tuhiwaehere me te Whakaaro Hātepe: Ka hāpai te mokopuna i te tuhiwaehere hei taputapu hoahoa whai take i te tuatini o ngā mahi hoahoa whānui. Ka mārama haere ia he whakaata tā te tuhiwaehere i ngā kōwhiringa hoahoa me ngā uara ahurea. Ka whakamahia e ia hei whakaputa i ngā hua matihiko e arorau ana, e kauawhi ana, e whai take ana hoki.

Ngā Pūnaha Waihanga Atamai Hangahanga (GenAI) me ngā Pūnaha Matihiko: Ka tūhura te mokopuna i te āhua o te rere o ngā pūnaha AH me ērā he raraunga kē te kaitaki. Ka tūhura i te pānga o ngā raraunga me ngā mahi hoahoa a te tangata ki ngā whakatau, me ngā pānga o tēnei ki te porihanga. Ka torotoro i ngā hīraunga matatika me ngā hīraunga ahurea hoki, ka ako ki te whakamahi i te pūnaha waihanga atamai hangahanga hei taputapu tautoko i te tangata, kaua kē ia hei whakakapi i ngā whakaaro o te tangata.

Ka mōhio te mokopuna:  

Te Tuhiwaehere 

• ka tūhonohono ngā tāhono i ngā kaiwhakamahi me ngā papatono i te āhua o tā rātou e kite ai, o tā rātou hoki e tauwhitiwhiti ai (hei tauira, ngā mata, ngā pātene, ngā paemana, ngā taupānga hoki ka whakaatu raraunga paerongo)
• ka whakaritea ngā raraunga ki ōna momo anga (hei tauira, ngā tūtohi me ngā rārangi tauroto) ā, mā ngā whakaritenga mārama e pai ake ai te kōmaka, te rapa, te whakaatu hoki a te papatono i ngā pārongo kia whai take
• ka whakamahi nekeneke ngā kēmu āhuareka e whai tikanga ai ngā kōwhiringa a te kaiwhakamahi, e tika ai te uaua, e pārekareka ai te tākaro anō i te kēmu, ka mutu, ka whakamātauria e ngā kaihoahoa te tōkeke, te noho wātea, me te hāngai o ngā kēmu ki te ahurea.

Ngā Pūnaha Waihanga Atamai Hangahanga (GenAI) 

• ka uru ki te mana whakahaere me te rangatiratanga o ngā raraunga ko ngā take ahurea, ko ngā take matatika, ko ngā take ohaoha, ko ngā take tōrangapū hoki
• ka arataki ngā tirohanga me ngā uara o te iwi taketake i te kohikohia, i te rokirokia, i te whakamahia me te tiritiria o ngā raraunga.

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

Te Tuhiwaehere 

• ki te hoahoa i ngā tāhono kaiwhakamahi ki te tuhiwaehere hoki e rangaranga ana, me te whakamahi i te reo ā-kuputuhi. Hei tauira:
  • ka hoahoa, ka hanga hoki i tētahi tāhono taupānga aroturuki-huarere ki tētahi reo papatono e tau ana, ko tāna he tono pārongo i te kaiwhakamahi (hei tauira, te takiwā), he whakaatu hoki i ngā kōrero huarere e hāngai ana hei urupare 
  • ka whakawhanake i tētahi kaupapa kēmu ka kōtuitui i ngā nekeneke, i te paki, i te rerehua me te hangarau. Ka whakamahi i tētahi taputapu toi whakatongi e utukore ana, ki te hoahoa me te hākori i ētahi ata ahu-rua ariiti hei whakamahi i roto i te kēmu 
  • ka whakamahia ngā whakamātautau me ngā whakahokinga kōrero a ngā kaitākaro ki te whakapakari i te waehere me te hoahoatanga kia tōkeke, kia āhuareka hoki te wheako.

Ngā Pūnaha Waihanga Atamai Hangahanga (GenAI) 

• ki te whakamārama i te āhua o te whakangungu, o te whakamātau me te arotake i te AH hei tautohu i ngā tūraru me ngā tepenga. Ka tūhura i te rangatiratanga o ngā raraunga me ōna pānga ki te whānau, ki te hapū me te iwi
• ki te tāpae i tētahi kaupapa hoahoa ka whakamahi i te AH hei taunaki i te rangahau (hei tauira, ngā ia o te taiao, te hoahoa mō te tomopai) me te whakamaru anō i te rangatiratanga raraunga, i te mana ahurea hoki
• ki te matapaki i ngā rautaki hei whakapūmau i te rangatiratanga raraunga me te mana ahurea. 

Ka mōhio te mokopuna: 

Te Tuhiwaehere 

• ka whakaata te waehere i ngā whakatau a te tangata, nā reira, e tapatahi ai te hoahoa, me whakamātau te rītaha 
• ka whakamahi ngā papatono whāomo i ngā hanga raraunga e tika ana mō te momo tūmahi, inā hoki ka pā ngā kōwhiringa raraunga ki te tere, ki te rokiroki, me te wheako hoki o te kaiwhakamahi 
• i te hoahoatanga whatutoto o te kēmu, ka arohia te wāhi ki te tauwhitiwhiti o ngā nekeneke, o te rerehua, me te ahurea, ka mutu, ka arotakehia i runga i te tōkeke, i te kaha wātea, me te pārekareka ina tākarohia anō. 

Ngā Pūnaha Waihanga Atamai Hangahanga (GenAI) 

• he whakaawe tā te AH i ngā tūranga mahi, i te wātea mai o ngā pārongo, i te whanaungatanga me ngā hononga, tae atu ki te waiora 
• mātua rā te arohia o te matatika, o te tautika me te tangata i te hoahoatanga i ngā whanaketanga AH, haere ake nei. 

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

Te Tuhiwaehere 

• ki te whakawhanake i tētahi hua matihiko ka whakatau take o te ao tūturu, mā te whakamahi i te whakaaro rorohiko me te huritao matatika. Hei tauira, ka auahatia tētahi taputapu ka tūtohu i ētahi pukapuka, i ētahi kēmu hoki e hāngai ana ki ngā mea e paingia ai e te kaiwhakamahi. 

Ngā Pūnaha Waihanga Atamai Hangahanga (GenAI) 

• i te arotake i te whānuitanga o ngā pāpātanga o te AH me te aunoatanga ki te porihanga, me te whakatakoto i ētahi urupare e noho ai ko te tikanga Māori ki mua, arataki ai i ēnei tū āhuatanga
• ki te kōkiri i tētahi pakirehua hoahoa me te whakamahi anō i te AH ka waihanga noa, hei tātari i ngā raraunga tuatini (hei tauira, ngā tohu o te toitūtanga, ngā whakahokinga kōrero a te kirimuna), e kōtuituia ai ngā huaputa AH kia hua mai he putanga takopori 
• ki te kōkiri i tētahi kaupapa hoahoa iti me te whakamahi anō i tētahi taputapu AH (hei tauira, hei tātari i ngā raraunga toitūtanga, i ngā hiahia tomopai hoki). Me mātua hāpai anō hoki te tukanga i ngā tikanga Māori, i ngā āhuatanga o te manaakitanga me ngā mātāpono tautika.

Te Mōhiotanga

Te Tāhiko me te Hanga 

Te Tāhiko: Ka hoahoa, ka whakapakari hoki te mokopuna i ngā pūnaha kei reira ngā wāhanga, ngā iahiko me ngā waehere e mahi tahi ana. Ka torotoro ia i te rere o te pūngao, i ngā paerongo me ngā pūtahuri pūngao, me te arorau pūmanaiti, ki te hanga i ngā hua aunoa e whai hua ana. He wāhanga te iahiko nō tētahi pūnaha nui ake e whai wāhi ai ngā tāurunga, ngā tukanga, me ngā huaputa. Ka tāraia aua pūnaha i runga i ngā whakahokinga kōrero, ka arahina hoki ki ngā tikanga me ngā kaupapa.

Te Hanga: Ka mōhio te mokopuna ki te hoahoa anga e wahaina ai tētahi utanga, e ātetehia ai te tōpana, e whai hanga ai hoki tētahi mea. Ka mātai te mokopuna i ngā hanga māori me ngā hanga nā te tangata tonu i mahi, pēnei i te whare raupō me te wharenui, tae atu ki ngā whare pāpātanga-kore, ki ngā arawhiti, ki ngā pūrere me ngā rauropi.

Te Tukatuka: Ka mārama te mokopuna mā te whai i tētahi raupapatanga takahanga kua whakaritea, ka panonihia te rawa, e puta ai tētahi hua ka whai take. Ka torotoro ia i ngā mahi tārai, i te tūhonohono, i te whakahiato hoki, mā te whakamahi i ngā taputapu tika me te whai i ngā huarahi tika; mā te whakamahere me te whakapakari hoki i ngā tukanga, me te āta kite anō i ngā pāpātanga o ia takahanga o te hātepe. Mā ngā tikanga tuku iho, pērā i ērā e hangaia ai he waka hourua, e whakatauira mai te pānga o te mōhiotanga tuku iho ki te tukanga hangarau. 

Ka mōhio te mokopuna:  

Te Tāhiko 

• ka pā ngā tāhiko ki te whakamahinga o te pūngao, ka pā hoki ki te taiao. Ka mutu, ka arotakehia ngā hoahoatanga i runga i ngā kaupapa me ngā hiahia o te kaiwhakamahi, pēnei i te arotake i te hua kino ki te taiao o te whakamahi i ngā pūrere whakahiko me te hiko kōmaru i ngā hapori 
• ka pā ngā pūnaha hangarau ki te ahurea, ki te taiao, ki te ōhanga, ki te tōrangapū me te porihanga. 

Te Hanga 

• ka arataki ngā tikanga Māori i ngā mahi hoahoa me ngā mahi whakapakari. Hei tauira:
  • mō te tūāpapa o te whare, ka whakaarotia te momo oneone, te utanga, ngā hiahia o te kaiwhakamahi, me te wāhi ki reira whakatōkia ai te mauri
• i te hoahoatanga o te hanga o tētahi mea, kua tātāwhāinga ko te kaha, ko te taumaha, ko te utu me te pūmau
• ka pai ake te tūwhena i te whāinga o ngā tikanga whakaū tūwhena e whatutoto ana, pēnei i te whakamahi tapatoru i te hanganga, i te whakamahi tauteka-whakahāngai (hei whakakaha i tētahi hanga kia pai ai tana ātete tōpana) me te hangatoro (he kurupae ka tautokona ko tētahi pito anake ōna)
• ka whakaaweawe ngā pūnaha pīkau utanga (hei tauira, ngā anga whakarīrā, ngā tāwhana, ngā hanga tārewa) i te whāomotanga. 

Te Tukatuka 

• e whirinaki ana te kaha o ngā hono ki te pai o te noho tahi o ngā rawa, me te tikanga tūhonohono (hei tauira, te tīwiri, ina whakatairitea ki te kāpia)
• ka arotakea ngā pānga ki te taiao i runga i te tauoranga o ngā rawa me ngā kōwhiringa whakamaheni. 

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

Te Tāhiko 

• ki te tūhura i ngā pūnaha tāhiko e kitea ai i te ao tūturu 
• ki te whakarerekē i ngā pūnaha kia ea ai ngā hiahia o ngā kaiwhakamahi
• ki te arotake i te pānga me te whāomotanga 
• ki te whakahāngai i te whakaaro pūnaha e hoahoatia ai he mōtete whakauruuru. Hei tauira:   
  • mō te māra kai — he pūnaha whāinu wai, he koromeke ara kati, he paerongo anō ōna
  • he pūnaha whakatūpato tōmua mō te marangai
• ki te ārahi i tētahi kaupapa mō te hapori, mō te kura rānei ōna painga. 

Te Hanga 

• ki te whakapakari i ngā hoahoatanga hanga, mā te tātari i te tauwhitiwhiti o te āhua, o ngā rawa, o te taiao me ngā tōpana
• ki te arotake me te panoni i ngā hanga kia whai hua ake ai, kia māmā ake ai ngā utu, kia hāngai ake ai hoki ki te horopaki, tae atu ki ngā āhuatanga ahurea me ngā āhuatanga taiao
• ki te whakaputa i ngā tuhinga āwhata CAD, i ngā whakaahua hangarau rānei hei tautoko i te hanganga. 

Te Tukatuka 

• ki te tīpako i ngā rawa me ngā tikanga tūhonohono e kaha ai, e pūmau ai ngā hono, me te parahau i āna kōwhiringa. Hei tauira:  
  • te kōwhiri i te rākau māori kāore i whakaukaina, me te hono puare-kou, e hangaia ai he tautara ā-whare mō roto i te whare
  • te whakamahi papa tāpatu hangarua me te tīwiri hei hanga pouaka whakaputu, otirā he pouaka e taea ana te āta whakawehewehe me te waihanga anō. 

Ka mōhio te mokopuna:  

Te Tāhiko 

• e whai wāhi ana ki te hoahoatanga whai take o ngā hua tāhiko, o ngā karehiko me te aunoatanga, ko te whakamātautau, ko ngā hiahia o te kaiwhakamahi, me te mōhio ki ngā āhuatanga matatika. Hei tauira, i te hoahoatanga o tētahi karehiko mō tētahi ratonga rapu me te whakarauora, e tika ana kia whakamātauria tōna horopū me tōna haumaru.

Te Hanga 

• kei ngā tikanga Māori te whakatau mō te hoahoatanga o ngā hanga me ngā mahi whakapakari. Hei tauira:
  • mō te tūāpapa o te whare, ka āta arohia te momo oneone, te utanga, ngā hiahia o te kaiwhakamahi, me te wāhi ki reira whakatōkia ai te mauri
• ki te kōtuitui atu i ngā tikanga whakarīrā, pēnei i te hanga tapatoru, i te tauteka-whakahāngai me te hangatoro ki ngā hoahoatanga 
• ka pā ngā pūnaha pīkau utanga (hei tauira, ngā anga whakarīrā, ngā tāwhana, ngā hanga tārewa) ki te tōtika me te whāomo o te hanga
• i te hoahoatanga o te hanga o tētahi mea, kua tātāwhāinga ko te kaha, ko te taumaha, ko te utu me te pūmau. 

Te Tukatuka 

• mā te āta arotake i te tauoranga o ngā rawa e puta ai ngā whakatau mō te tōitūtanga i runga i te mārama
• kei ngā horopaki ā-ahurea, ā-taiao, ā-kaiwhakamahi hoki te tikanga mō te āhua ki ngā whakatau tukatuka (heitauira, te whakamahi tika i ngā rākau taketake, te whai kia manaaki ngā whakatau i ngā tikanga Māori)
• hei whakaū i te kounga, me rite tonu te tirotiro i te tika o ngā mahi i te roanga atu o te raupapatanga tukatuka. 

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

Te Tāhiko 

• ki te ārahi i ngā mahi hoahoa, i te hanga tauira whakamātau me te arotakenga o ētahi pūnaha tāhiko tuatini e puta ai ētahi hua whai take
• ki te whakahaere i ētahi kaupapa hangarau, otirā, he kaupapa Māori anō, atu i ngā whiriwhiringa i te tīmatanga ki te otinga rā anō
• ki te arotake i ngā hua i runga anō i ngā anga e aronuitia ai ngā āhuatanga matatika, te taha ahurea, me te taha hangarau anō hoki.

Te Hanga 

• ki te whakapakari i ngā hoahoatanga mā te tātari i te tauwhitiwhiti o te āhua, o ngā rawa me ngā tōpana
• ki te arotake me te panoni i ngā hanga kia whai hua ake ai, kia māmā ake ai ngā utu, kia hāngai ake ai hoki ki te horopaki, tae atu ki ngā āhuatanga ahurea me ngā āhuatanga taiao
• ki te whakarite i ngā mauhanga mō te katoa o tētahi hoahoatanga, arā, ngā mahere tirohanga ā-manu, ā-mata, ā-tapa hoki; ngā whakaahuatanga wāhinga; me ngā whakaahuatanga ahu-toru
• ki te whakaatu i ngā hoahoa ki te hunga whai pānga, me te whakamārama i ngā whakaaro kei roto e hāngai ana ki te taha hangarau me te taha ahurea.

Te Tukatuka 

• ki te kawe i ngā mahi whakaū i te kounga o te hanga i ōna wā anō e tika ana i te ara hoahoa, me te whai whakaaro anō ki te pūmau me te rerehua.