Hangarau - Te Iho
He taura here nō tua whakarere, he taura hangarau kia anga whakamua.
Rangitāmirohia ngā hangarau o mua kia whai take ngā hangarau o muri.
Te Iho |
He taura here nō tua whakarere, he taura hangarau kia anga whakamua.
Rangitāmirohia ngā hangarau o mua kia whai take ngā hangarau o muri.
- Te Pūtake
- Te Hanga
- He Tirohanga Whānui
Te Pūtake
He wāhanga ako tainekeneke te wāhanga ako o Hangarau e tōtōpū ana ngā mōhiotanga o roto. Ko tāna he tautoko i te mokopuna ki te whakawhanake i tana mārama ki te hangarau me tana kaha ki te whakaaro auaha, ki te kai tūraru me te waihanga hua e whai tikanga ana. Ka rongo hoki te mokopuna i te kaha ki te tūhura, ki te waihanga, me te auaha mā roto mai i ngā hangarau ki reira kitea ai te ahurea, te toitūtanga, me te waiora. Mā roto mai i a Hangarau, ka ako te mokopuna ki te hoahoa me te whakawhanake hua e kitea ai te tuakiritanga, te toitūtanga me te tika o te mahi e māia ai tana whai wāhi ki te ao e tere hurihuri nei. Mā roto mai i ēnei ara wātea e ako ai te mokopuna ki te whakauruuru i te mōhiotanga huatau, i te whakamahinga whai kiko me te pono ā-ahurea, ā, mā reira e kaha ai tā te mokopuna whakamahi i ōna mōhiotanga i ngā horopaki o te ao motuhenga.
I tana koke i te wāhanga ako o Hangarau, ka māia ake te mokopuna ki te tū hei kaihoahoa, hei manawa kai tūraru, hei kaitiaki hoki, ā, ko tāna he tautoko i te waiora o te takitini, he tārai hoki i te ao kei te aroaro e hāpai ai te hangarau i te tangata me te taiao.
Te Hanga
Ngā Toi Mokopuna
Ko tā ngā toi mokopuna me ngā pou e whā o Te Marautanga o Aotearoa he tautuhi i ngā taiaro ka whanake haere i te mokopuna kua whai wāhi ki te ako i te Hangarau, i te roanga atu o tana noho i te kura.
Ngā Whenu | Te Wāhi ki a Rongo | Te Papanga | Te Hangarau ki Anamata | Te Tāhiko me te Hanga |
|---|---|---|---|---|
Ngā Toi Mokopuna | Ka tū te mokopuna hei pūhangarau ka ārahi i roto i te tautiakitanga me te whakaute. | Ka tū te mokopuna hei pūhangarau e mārama ana ki ngā mōhiotanga, ki ngā pūkenga me ngā tukanga o namata, o nāianei hoki. | Ka tū te mokopuna ki te ao hangarau me ōna kauneketanga hei haumi, hei kaihāpai mahi ngātahi. | Ka tū te mokopuna hei pūhangarau i roto i te pākiki, i te hinengaro auaha, me te whakaaro nui anō hoki. |
Ngā Whenu
Ka whakatakotoria e te Hangarau tētahi ara e mārama ai te whanaketanga i te Tau 1 ki te Tau 10, kua whakaritea ki ngā whenu e whā. Ko tā tēnā me tēnā o ngā whenu he tautohu i ngā mōhiotanga matua kua torohia hei anga ako i te whānuitanga o ngā Tūārere. Ka miramira ngā whenu i te ako, i ngā ara e whai ake nei:
- Te Wāhi ki a Rongo: Ka mārama, ka whakamahi hoki te mokopuna i ngā mātāpono o ngā āhuatanga ā-kaupeka, o te akuaku, o te toitūtanga, me te rangatiratanga o te kai mā roto mai i te whakarite haumaru, i te rokiroki me te whakamahinga o te kai me ngā rongoā māori mā te whai i ngā pūnaha me ngā ritenga e tika ana.
- Te Papanga: Ka whakamahi te mokopuna i ngā mōhiotanga ki ngā āhuatanga o te papanga, ki te pai o te mahi me te toitūtanga, ki te waihanga i ngā hua e auaha ana, e whai take ana ka whakaute i te hiranga ā-ahurea, ka whakaiti i te para, ka whakamahi hoki i ngā ritenga matatika ki te hoko rawa me te whakaputa hua.
- Te Hangarau ki Anamata: Ka mārama, ka whakamahi hoki te mokopuna i ngā pūnaha matihiko, i ngā raraunga me te whakaaro rorohiko ki te hoahoa me te arotake i ngā hua matihiko e auaha ana, e toitū ana hoki mā te tuhiwaehere, mā te arapāho me ngā taputapu mōhiohio i a ia ka whakaaro ki te pai o te mahi, ki te wātea o te hua me te pānga ā-pāpori, ā-matatika, ā-ahurea hoki o te hangarau.
- Te Tāhiko me te Hanga: Ka mārama te mokopuna ki te āhua o te pāhekoheko o ngā pūnaha tāhiko, o ngā mātāpono ā-hanga me ngā huarahi tukatuka; ka whakamahi hoki i ngā mōhiotanga pūtaiao me te hangarau, mā roto mai i te hoahoa tukurua ki te whakawhanake i ngā hua e haumaru ana, e toitū ana hoki kua puta i te whakaaro ki ngā āhuatanga o ngā rawa, ki te rere o te ngao, ki te tika o te hanga me ngā pānga ā-taiao, ā-matatika hoki o ngā kōwhiringa.
He Tirohanga Whānui
Puta noa i ngā Tūārere 1–4, ka whakawhānui te Hangarau i ngā pūkenga, mai i te mahi ā-ringa me ngā tūhuratanga ka arahina i te tīmatanga ki te tūhake haere o te hoahoa me te haehae pūnaha. Ka ako te mokopuna ki te āhua o te putanga o te hua, o te hanga me te pūnaha i te huatau; ki ngā ara waihanga me te whanaketanga o ngā hua; ki te mahi a ngā rawa me ngā taputapu; ki te pānga hoki o ngā whakatau ki te tangata, ki te hapori me te taiao hoki. Kua rarangahia te ako puta noa i ngā whenu e whā: i Te Wāhi ki a Rongo, i Te Papanga, i Te Hangarau ki Anamata, i Te Tāhiko me te Hanga. Ko Ngā toi mokopuna ka kitea i ngā tukanga me ngā hua, e ū ai te matatika, te toitūtanga me te whakaitanga ā-tuakiri o te auahatanga.
Te Wāhi ki a Rongo | Te Papanga | Te Hangarau ki Anamata | Te Tāhiko me te Hanga | |
|---|---|---|---|---|
Te Tūārere 1 | ka whai pānga te wāhi me te wā ki te kai me te rongoā, ā, ka āta whakaritea te kai me te rongoā ki te tautoko i te hauora me te waiora | ka whakakotahitia, ka whakarāwaitia hoki ngā momo papanga kia puta ai ētahi hua māmā hei taonga whakamahi, hei taonga whakapuaki rānei | he taputapu te pūnaha matihiko ka waihangatia e te tangata, ka whai i ngā tohutohu, ka urupare hoki ki ngā tāurunga | ka waihangatia ngā iahiko me ngā hanga ki ngā wāhanga tūhonohono ka mahi tahi ki te whakaea i tētahi whāinga |
I Te Tūārere 1, ka whakatipu te kaiako i te pākiki mā roto mai i ngā wheako whai kiko me ngā mahi hanga e haumaru ana kua arahina. Ka kite te mokopuna i ngā ara hanga i ngā hua o ia rā me te mahi o ia wāhanga; ka ako ia i ngā tikanga māmā e pā ana ki te whakamahi i ngā taputapu me ngā rawa; ka whai hoki ia i ngā hātepe māmā (te whakamahere → te hanga → te whakamātau → te whakaatu). Ka whakaahuatia ngā āhuatanga (te pare/miti wai, te rīrā/ngohengohe), ka whakaingoatia ngā tāuru me ngā tāputa i ngā pūnaha māmā (te pana whakakā/poko → te rama), ka tūhono hoki i te hoahoa ki te tangata me te wāhi (mā wai te hua, te āhua o te whakamahi, ngā tikanga kohikohi me te whakahoki rauemi). Ko ēnei āhuatanga katoa ka whakaaturia mā te kupu, mā te ataata, mā te hanga, mā te huahua, mā te tapanga, mā te hanga whakamātau me ngā whakaaturanga, e tōmua ai te mau o ngā mahi whakamātau, o ngā mahi whakapaipai me ngā mahi huritao. | ||||
Te Tūārere 2 | ka whakaata ngā hua kai me ngā hua rongoā i ngā hiahia o ngā kaiwhakamahi, ngā ara tukatuka, tae atu anō hoki ki ngā uara ahurea me ngā uara matatika | ka auahatia ngā hua papanga i runga i te āhua o ngā rawa, ngā utauta me ngā tikanga waihanga ka whāia | ka hoahoatia te pūnaha matihiko me te pūnaha aunoa ki te tuhiwaehere, me te āta whai wāhi atu hoki o te arorau me te whakatau takune | ka auahatia ngā pūnaha tāhiko me ngā pūnaha hanga i runga i te āhua o ngā tōpana, ngā rawa me ngā horopaki, ki te whakaea hiahia |
I Te Tūārere 2, ka whanake ngā akoranga ki ngā mahi whakaoti rapanga e whai take ana me ngā pūnaha whakaaro-wawe. Ka whakaahuatia e te mokopuna ngā hiahia o ngā kaiwhakamahi, ka whakamahere i ngā whakatairitenga tōkeke (ka hurihia tētahi āhuatanga, ka mau tonu ērā atu āhuatanga), ka ine kia tika mō te whakamahinga me te hāngai, ka pūrongotia hoki ngā kitenga ki ngā hoahoa me ngā tūtohi māmā. Ka whiriwhiri te mokopuna i ngā whakaurunga me ngā tukanga haumaru mō te mahi kai me te mahi rongoā; ka whiriwhiri hoki i ngā huarahi papanga e tika ana kia kaha, kia hāneanea hoki; ka whakatū hanga hoki ka whakahaere i ngā tōpana māmā. Ka nui haere te wāhi ki ngā taunakitanga i ngā whakamāramatanga (“i te whakamahinga o X ka kaha/haumaru ake te putanga”), ka mutu, ko ngā tikanga toitū (te whakaiti para, te whakamahi-anō, te whai i ngā kaupeka, me te whakaaro nui ki ngā tikanga) ka mātua whai wāhi ki ngā kōwhiringa o ia rā. | ||||
Te Tūārere 3 | ka whakapakaritia ngā hua kai me ngā hua rongoā kia hāngai ki ngā kaupapa Māori, te waiora me te toitūtanga | ka whakapakaritia ngā hua papanga i runga i ngā mātāpono hoahoa, ngā māramatanga ka ahu mai i ngā kaiwhakamahi me ngā tikanga ahurea | ka hoahoatia te pūnaha matihiko me te pūnaha aunoa ki te rongo, ki te urupare, me te whakatau take | ka whakamātauria, ka whakapakaritia ngā hoahoa tāhiko me ngā hoahoa hanga, me te hāpai anō i te whakaaro whānui, ki te whakaea hiahi |
I Te Tūārere 3, ka nahanaha haere, ka hāngai haere hoki te mahi. Ka hoahoatia, ka whakamātautia hoki e te mokopuna ngā hua ki ngā whakahaere taurangi mārama ake, ka tātari i ngā raraunga haumāuiui, kātahi ka tukuruatia kia pai ake ai, kia hāngai ake ai hoki te mahi a te hua ki tana pūtake. Ka whakaurua ngā paerongo me te whakahaere ki ngā pūnaha aunoa e māmā ana, ka whakapaitia ngā tukanga mahi kai, mahi rongoā hoki kia hāngai ai ki te waiora me te horopaki, ka whakamahia ngā whakamātautau me ngā momo tauira ki te whakapakari i te pūmau me te kaupapa o te papanga, ka whakaaro whānui hoki ki te pūnaha kia taurite ai te utanga, ngā rawa me ngā hononga o ngā hanga. Ka pā ngā whakaaro o ngā kaiwhakamahi, ngā matatika me ngā tikanga ā-ahurea ki ngā kōwhiringa hoahoa; ko ngā tuhinga (pēnei i ngā mahere, i ngā huahua, i ngā hoahoa rerenga, me ngā tauira kua whai kupu tāpiri) ka tautoko i ngā parahautanga me te mahi ngātahi. | ||||
Te Tūārere 4 | mā te tukatukanga o te kai me te rongoā e puta ai ko te auahatanga, te rangatiratanga me te waiora kiritōpū | hei hāpai i te auahatanga papanga, ka whakakotahitia ngā tikanga me te toitūtanga ki te whakaputa i tētahi hua e ea ai ngā hiahia ahurea me ngā hiahia taha mahi | ka kōtuitui te pūnaha tuatini i ngā raraunga, te Atamai Hangahanga (AH) me te aunoatanga, e puta mai ai ētahi hua e matatika ana, e tika ana hoki mō ngā kaiwhakamahi | ka pai ake te āheinga, te mahi me te toitūtanga i te auahatanga o te hoahoa tāhiko, te hoahoa hanga, me te hoahoa pūnaha |
I Te Tūārere 4, ka waitara haere ake te ako, ka kōmitimiti haere ake, ka nui haere ake hoki te aro ki anamata. Ka whakatauiratia e te mokopuna ngā pūnaha matatini e whakakotahi ana i te raraunga, i te aunoatanga me te Atamai Hangahanga (i ngā wā e tika ana kia whai wāhi tērā); ka whakatairitea ētahi hanga kē mā te whakamahi i ētahi paearu pēnei i te haumāuiui, i te utu, i te haumaru, i te toitūtanga me te mana; ka arotakengia hoki ngā tūraru, te horopū, me ngā āhuatanga ka tupono puta. Ka hoahoatia e ia ngā tāhono me ngā hātepe mā ngā kaiwhakamahi tūturu; ka whakahāngai i te nui o te tukatuka ki te kaupapa, ki te hinonga rānei; ka whakakotahitia ngā tikanga papanga me ngā whakaaro tauoranga; ka pūhangatia ngā hanga ka whakahaere i ngā tōpana huhua o te takiwā. Ka parahautia ngā whakatau ki ngā taunakitanga me te kaupapa kātahi ka whakaurua te kaitiakitanga me te waiora kiritōpū ki te auahatanga. | ||||
Ko tā Hangarau he whakarite i te mokopuna ki te takahi i ngā ara mātāmua ki te Pūhanga Waka, ki te Hangahanga, ki te Pūtaiao Rorohiko, ki te Hoahoa Matihiko, ki ngā Hangarau Matihiko, ki te Pūhanga Hanganga, ki te Pūhanga Pūrere, ki te Hoahoa i te Wāhi me te Hua.
He rauemi tautoko i te Hangarau
Add to collection
Ngā kōnae hei kapo
No files available for download.