Te Mōhiotanga

Mōhiotanga Toimataātea 

Ko te Mōhiotanga Toimataātea te iho o te ao Toi Ihiihi. Ka tūhura, ka ako te mokopuna i runga i te hinengaro pākiki, te ngākau māia me te mahara pohewa. Mā te mahi, te whakaharatau me te tāruarua, ka oho ngā taiorongo, ā, ka tiria te kākano o Hiringa Mahara ki te rua whakaaro, nāwai rā ka puāwai mai ko Māramatanga. 

Mā te manawaroa, te whakamātau me te urutau tēnei mōhiotanga e whanake ai. Koia tonu tērā e tūhonohono ana i te mahi me te māramatanga, e whakapakari ana i ngā whakaaro arohaehae me ngā mahi whakaoti rapanga, ā, ka tipu haere ia i te mahi ngahau me te mahi auaha. Ko te Mōhiotanga Toimataātea te aho e tūhonohono ai a Ngākau, a Hinengaro, a Tinana, a Wairua, kia mahi ngātahi ai ki te ao o Auahatanga.

Ka mōhio te mokopuna:  

• ki te ariā, mā te tūhura ka pēhea ngā mahi auaha e kawe i ngā ariā me ngā kaupapa pēnei me te whakapapa, te tuakiri me te manaakitanga
• ki te tohu, mā te tūhura i te pūtake me ngā kōrero o ngā nuka toi pēnei me te tauira kōwhaiwhai, raranga, whakairo rānei
• ki te oro, mā te tūhura ka pēhea te waiata, te haka, te manawataki rānei e kawe kōrero, e hāngai hoki ki te whenua, te tuakiri ahurea me te kōrero tuku iho
• ki te neke, mā te tūhura ka pēhea ngā mahi ā-tinana e whakapuaki i ngā kōrero me ngā ariā ahurea, me te hononga o aua mahi ki te ao Toi Ihiihi whānui 
• ki te whakapuaki, mā te whakawhenumi i ngā rawa me ngā āhua ā-mahi hei whakapuaki i ōna ake whakaaro, kōrero whaiaro, kare ā-roto rānei.

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

• ki te tūhura ka pēhea ngā mahi auaha e kawe whakaaro.

Hei tauira
Mā te toiorooro

• whakarongo ki tētahi waiata, mōteatea rānei, ā, tautohua ngā manawataki, ngā hā, me ngā tauira kua tāruaruatia. Matapakihia ngā kare ā-roto ka puta i ia huānga oro.
• matapakihia ka pēhea ia āhuatanga oro e whai tikanga, arā, te paemanawataki me ngā tohumita (hei tauira, 2/4, ¾, 4/4)
• waihangatia tētahi mōteatea poto, tētahi manawataki, tētahi tauira paparanga oro rānei hei whakaatu i tētahi kaupapa motuhake. Whakamahia te reo ā-waha, te papaki ā-tinana, ngā oro o ia rā rānei. Whakamātauria te tōiri o te reo, ngā taki rerekē, ngā kakano rerekē, ngā tere rerekē, tae atu ki te pikinga me te hekenga o te kahaoro
• waihangatia tētahi puna toioro hei whakatauira i tētahi wāhi motuhake (hei tauira, tētahi marae, tētahi maunga, tētahi awa). Matapakihia ngā whakapuakitanga ka hua mai i ngā oro rerekē (hei tauira, te tuakiri, ngā kare ā-roto, te hononga ki te whenua). Whakaarohia te hāngai o ngā kōwhiringa ki te wāhi
• tūhuratia ngā manawataki mā te whakamahi i ngā tohu puoro o Piritana (hei tauira, te takitahi, te takihaurua, te takirua, me te ngū) me te mōhio ki ngā taurite o Amerika (hei tauira, te takihauwhā, te takihauwaru, te takihaurua, me te ngū).

Mā te toinekeneke

• tūhuratia ngā tūnga me ngā nekehanga tuku iho (hei tauira, te kapa haka, te mōteatea). Āta whakaarohia ngā whakapuakitanga o ia nekehanga, kare ā-roto mai, kōrero ahurea mai rānei
• kōrerohia tētahi pūrākau, tētahi kaupapa rānei (hei tauira, te aroha, te whanaungatanga) mā te nekeneke, ngā tūnga, me te kanohi anake
• tirohia ngā kōrero rerekē ka puta ina ka panoni te tere, te rahi, me te kaha o ngā nekehanga. Matapakihia ka pēhea te neke takirōpū me te reretahi o te rōpū e whakatauira i te whakaaro, te kōrero rānei ki te hunga mātakitaki.

Mā ngā mata a Tū

• mātakitakihia ētahi haka, ētahi raupapa haka rānei e whakaatu ana i ngā uara, ngā kaupapa, ngā kōrero rānei. Matapakihia ka pēhea te manawataki me ngā tūnga e hāpai ake i te pūtake o te mahi
• waihangatia tētahi raupapa haka mā te whakamahi i ngā tūnga takirōpū, ngā taumata rerekē, me ngā manawataki rerekē. Whai whakaaro ki te pānga o ngā raupapatanga ki te whakamāramatanga o te kaupapa
• tūhuratia ngā whakamāramatanga o ngā nekehanga, ngā tūnga, me ngā manawataki a te haka, ā, matapakihia he aha i whakamahia ai ngā tauira me ngā taumata tuku iho.

Mā te toiataata

• tūhuratia ngā tohu me ngā nuka tuku iho, me te hononga o ēnei āhuatanga ki te whakapapa, te whenua me ngā kōrero o nehe, o nāianei hoki. Matapakihia ka pēhea ēnei tohu, nuka rānei e kawe, e whakapuaki hoki i ngā whakaaro
• whakawhenumihia ngā tauira, ngā tae, ngā rawa (hei tauira, te waituhi, tuhi, te hangarau matihiko) hei waihanga i tētahi tohu e whakapuaki ana i te tuakiri whaiaro, ngā uara, tētahi kaupapa motuhake rānei
• matapakihia ka pēhea te whakatakotoranga o ngā huānga, ngā tae, ngā rawa rānei o tētahi mahinga toi e hāpai ake i te kaupapa o te mahi. Whakatairitea ngā mahinga toi kia kitea ka pēhea ngā kōwhiringa rerekē e whakapuaki i ngā kaupapa me ngā whakaaro e āhua rite ana. 
   

Ka mōhio te mokopuna:  

• ki te puna oro, mā te whakapaparanga i ngā oro reo, ngā oro puoro, me ngā oro taiao hei waihanga ao oro e whakaata ana, e whakamāori ana i ngā āhuatanga o tōna ao, pēnei me te ngahere, te awa, te tāone 
• ki te nahanaha, mā te whakaraupapa nekehanga e whakapuaki ana i te mauri, te wairua, ngā kare ā-roto, ngā kōrero rānei 
• ki te kakano, mā te tūhura i ngā kakano huhua, matanui mai, angiangi mai o te toiorooro, te toiataata me te toinekeneke 
• ki te huānga, mā te tūhura me te whakamātau i ngā huānga pēnei me te rārangi, te āhua, te mokowā, te rere hoki kei te ao Toi Ihiihi whānui. 
• ki te hanga ata, mā te whakamahi i ngā tohu, ngā tae, ngā hanganga hoki hei waihanga mahi auaha e whakapuaki ana i ōna wheako whaiaro, ōna kare ā-roto, ōna wheako tairongo hoki. 

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

• ki te tūhura me te whakamātau i ngā huānga arowhānui. 

Hei tauira 
Mā te toiorooro 

• whakarongo ki tētahi waiata, tētahi puna toioro poto. Tautohua ngā huānga pēnei me te tere, te tangi me te kakano, ā, matapakihia ngā kare ā-roto me ngā whakaaro ka puta i ngā huānga nei
• whakaritea tētahi wāhi o te kura (hei tauira, te akomanga, te papa takaro, te kauhanganui o te kura) hei ‘taiao oro’. Tautohua ngā oro (hei tauira, ngā takahanga waewae, ngā tatau, ngā kōrerorero) ā, whakamātauhia ka pēhea te tāwhai i ēnei oro mā te reo, te taonga puoro, te papaki ā-tinana rānei
• waihangatia kia rua ngā puna toioro e whakapuaki ana i ngā aronga e rua mō te kaupapa kotahi (hei tauira, te āmaimai me te ihiihi mō te haerenga ki tētahi wāhi hou). Matapakihia ka pēhea te panonitanga o te tere, te manawataki, te taioro rānei e whakapuaki i ngā kare ā-roto rerekē.

Mā te toinekeneke 

• whakamahia tētahi taiopenga tūturu, taiopenga pohewa rānei hei kaupapa mō tētahi kāpeka poto. Panonihia te tūmomo kāpeka (hei tauira, he pukuhohe, he tūrehurehu, he pōuri), ā, tautohua te pānga o ngā kōwhiringa ki te hunga mātakitaki  
• titohia tētahi raupapa nekehanga e hāngai ana ki tētahi waiata, tētahi mahinga toi, tētahi kōrero rānei. Whakamātauhia te tere, ngā taumata me ngā tuone hei whakapuaki i ngā ariā, ngā kare ā-roto me te wairua o te mahi
• tūhuratia ngā kōrero whakarite ki ngā mahi ā-tinana (hei tauira, ‘e pīkau ana i ngā taumahatanga’, ‘e rere noa ana me he wai’) Panonihia te tere, te aronga me te āhua o ngā tuone hei whakapuaki i te kōrero.  

Mā ngā mata a Tū 

• tātarihia ngā piunga rākau, ngā piunga poi rānei, ā, tautohua ngā tāruarua, ngā rerekētanga rānei, ka pēhea hoki ēnei āhuatanga e hāpai ake i te manawataki me te pūtake o te mahi 
• mahi takirua, takirōpū rānei ki te whakamahi i ngā tauira kua tohua hei waihanga raupapa. Whakamātauhia te reretahi, te mahi whakaataata me ngā nekehanga tauaro hei whakapakari i ngā whakapuakitanga  
• whakaharatau ā-rōpū i ngā raupapa kia reretahi ai me te taki, te mōteatea, te waiata rānei. Whakaarohia te pānga o te manawataki, te reretahi me te ihiihi ki te āhua me te wairua o te rōpū.  

Mā te toiataata 

• waihangatia tētahi mahinga toi mō tētahi kōrero whaiaro, mō tētahi wheako ā-rōpū rānei. Tūhuratia ka pēhea ngā rārangi, ngā tae, ngā kakano me ngā rawa e whakapuaki i ngā kare ā-roto, te wairua me te āhua o te mahi  
• whakawhenumihia ngā tohu, ngā tauira me ngā rawa hei whakaputa i tētahi kōrero whaiaro (hei tauira, te pikinga ake ki taumata ako kē, te whakatutukitanga o tētahi mahi nui). Whakaarohia te pūtake o ngā kōwhiringa auaha  
• waihangatia tētahi mahinga toi tūrehurehu hei urupare ki tētahi waiata, tētahi toikupu, tētahi kōrero rānei. Whakamāoritia te wairua o te kōrero ki ngā āhuatanga pēnei me te kakano, te whakapaparanga me te whakatakotoranga. 

Ka mōhio te mokopuna:  

• ki te oro, mā te tūhura i ngā whakataunga auaha, ka pēhea hoki aua whakataunga pēnei me te reo, te taonga puoro, te oro taiao e kawe aronga, kawe ariā hoki 
• ki te tukanga, mā te whakamātau i ngā mahi pēnei me te whakapaparanga, te tārua, te mahi tene rānei hei tūhura i ngā hua auaha  
• ki te aronga hou, mā te kōtuitui i ngā tukanga me ngā taputapu tuku iho me ngā mahi o nāianei kia puta ai tētahi hua tūhāhā 
• ki te whai whakaaro, mā te whakamahi, te whakaaroaro me te panoni i ngā tukanga me ngā āhua ā-mahi hei whakapakari i te mahi auaha 
• ki te hanganga, mā te whai whakaaro, te āta whakatakoto hoki i ngā rawa me ngā huānga kia whai take ai te toiataata. 

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

• ki te tūhura me te whakamātau i ngā tukanga me ngā āhua ā-mahi. 

Hei tauira 
Mā te toiorooro 

• waihangatia tētahi raupapa oro tene mō tētahi mahinga toi ataata, tētahi toikupu, tētahi kaupapa akomanga rānei. Whakamahia te reo, ngā taputapu me ngā taonga puoro hei whakapuaki i ngā kiripuaki, ngā kare ā-roto, ngā whakaaro rānei
• titohia he puna toioro poto e whakatinana ana i ngā take pāpori, ngā take kare ā-roto rānei (hei tauira, ngā raruraru pāpori, ngā kaupapa whakanui tangata). Tūhuratia ngā taioro, te tere me te tangi hei whakapuaki i ngā whakaaro
• whakatairitea ngā tauira oro tuku iho me ngā titonga tene. Matapakihia ko tēhea momo e pai ake ana hei whakaputa i tētahi whakaaro, tētahi kare ā-roto rānei, he aha hoki i pērā ai?  
• kōwhiria ētahi nuka oro nō te ao taonga puoro o nehe, nō ngā mōteatea o nehe rānei, ā, whakaurua ki tētahi titonga hou. Whakamātauhia te whakapaparanga, te manawataki me te kakano.  

Mā te toinekeneke 

• titohia, ā, whakaaturia tētahi whaikī tōtahi nō te aronga o tētahi kiripuaki, tētahi tangata ake, tētahi take rānei. Whakaarohia ngā kare ā-roto, ngā takune, ngā uara rānei kei te whakaaturanga 
• uruparetia tētahi ata, tētahi whakataukī, tētahi toikupu rānei ki ngā nekehanga tene. Whakamātauhia ngā taumata nekehanga, te aronga, te tere me te ihiihi hei whakamāori i ngā whakaaro whaiaro
• mahi takirua, takirōpū rānei hei whakawhanake i ētahi whakaaturanga e whakaatu ana i ngā aronga rerekē mō te kaupapa kotahi. Matapakihia ka pēhea ngā kōwhiringa nekehanga e whakapuaki i ngā whakaaro me ngā kare ā-roto rerekē.  

Mā ngā mata a Tū 

• puritia ētahi taiaha, ētahi rākau rerekē rānei, ā, tūhuratia te taumaha, te roa, te āhua o tēnā, o tēnā, he aha hoki te pānga o ēnei āhuatanga ki te tū, te pupuri me te āhua ā-mahi 
• whakamātauhia te āhua o ngā nekehanga (hei tauira, te tere me te pōturi, te whiwhita me te reretau) ki ngā rākau, ki ngā taputapu rānei hei tūhura i te pānga o ngā rerekētanga ki te pūtake o te mahi 
• whakawhenumihia ngā āhua ā-mahi me te whakapuakitanga hei waihanga raupapa. Whakamahia te wā, te tū me te manawataki hei whakapuaki i tētahi kōrero, tētahi kare ā-roto rānei.  

Mā te toiataata 

• waihangatia tētahi mahinga toi e whakapuaki ana i tētahi whakaaro ake mō tētahi take pāpori, take ahurea, take whaiaro rānei. Tūhuratia te tae, te kakano, te rahi me te whakatakotoranga hei whakaputa i te whakaaro  
• waihangatia tētahi whakaahua kiriaro. Whakamahia ngā tohu, ngā āhuatanga tūrehurehu, ngā rawatoi tini rānei hei whakapuaki i te tuakiri, ngā wheako, ngā whakapono rānei 
• whakatairitea ngā momo toi (hei tauira, te toi pono me te toi tūrehurehu, te toi whakapaparanga me te toi tahanga) ā, tautohua tētahi tukanga e tika ana ki te whakapuaki i tētahi kaupapa kua kōwhiria kētia.

Te Mōhiotanga

Mōhiotanga Toimataānuku 

Ko te Mōhiotanga Toimataānuku te pūtaketake o te ao Toi Ihiihi. Mā te nekeneke, te waihanga me te tūhura ā-taiorongo, ka pakari ā-ngākau te mokopuna, ā, ka whai take ia ki tāna mahi auaha. Mā te tāruarua me te torotoro ā-tinana i ngā rawa me ngā taputapu, ka hua mai tōna māramatanga ki ngā tūmatatoi, ka whanake hoki tōna māia ki āna whakataunga toi. Ko te Mōhiotanga Toimataānuku te tūāpapa e tū rangatira ia te mokopuna ki tōna auahatanga, kia whai maioha hoki ia ki ngā tikanga tuku iho, otirā ki tōna taiao. 

Ka mōhio te mokopuna: 

• ki te whāngai kupu, mā te urupare ki ngā rauemi me ngā kōrero akiaki pēnei me te ata, te pūrākau, te pepeha hei whakaohooho whakaaro mōna, mō tōna tuakiri 
• ki te hononga, mā te kōtuitui i ngā āhuatanga pēnei me te reo Māori, ngā tikanga me ngā kōrero tuku iho kia hōhonu ai te pūtake o te mahi auaha 
• Ki te āhua ā-mahi, mā te whakamahi i ngā tukanga hou pēnei me te kauruku, te whakapaparanga, te whakaputa reo me te raranga tauira, ina tautokohia ai e te kaiako 
• ki te rawa, mā te tūhura i te hanga me ngā āhuatanga o ngā rawa me te whakamahi i aua rawa i runga i te mārama 
• ki te huānga, mā te whakawhenumi i ngā huānga pēnei me te rere, te āhua, te tae, te mokowā rānei kia whai take ai. 

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

• ki te tūhura i tōna tuakiri mā ngā āhua ā-mahi, ngā huānga me ngā rawa. 

Hei tauira 
Mā te toiorooro 

• whakamahia te reo, te pepeha, te whakataukī rānei hei tito waiata poto e whakapuaki ana i te whakapapa, te tuakiri me te ahurea
• waihangatia tētahi puna toioro ki ngā oro hau, oro wai, oro manu rānei e hāngai ana ki tētahi wāhi motuhake, wāhi whānau rānei
• titohia ētahi waitohu oro ki ngā kūoro, ngā ingoa, ngā kupu Māori rānei
• tūhuratia ngā hanganga puoro pēnei me te AB me te ABA, me ngā wāhanga tāruarua (hei tauira, ngā tauira ūngeri).

Mā te toinekeneke

• ākona, ā, whakaarihia tētahi haka māmā, tētahi waiata ā-ringa, tētahi raupapa nekehanga e kōrero paki ana rānei e whakapuaki ana i te whakapapa, te whānau rānei
• whāngaia he kupu (hei tauira, ‘whakaaturia mai ētahi nekehanga mō tō ingoa’, ‘whakapuakina mai tō whānau whenua’) hei akiaki i ngā nekehanga motuhake
• whakamāoritia ngā kōrero tuku iho mā te kanikani, te whakatau, te tuone rānei, ā, tūhonoa ki ngā tikanga me ngā kōrero.

Mā ngā mata a Tū

• whakaharatau i ngā tūnga me ngā nekehanga pōwhiri (hei tauira, te tū kapa, te tū ā-iwi) hei whakatinana i te whakapapa me te tuakiri
• whakamahia ngā piunga rākau hei whakapuaki i ngā āhua, i ngā kōrero whaiaro rānei (hei tauira, ‘piua te rākau hei whakaatu i tō ingoa’)
• whakamātauhia ngā nekehanga ā-tinana, ā-rākau hoki hei whakaatu i te hononga ki tētahi maunga, tētahi awa, tētahi iwi rānei.

Mā te toiataata

• waihangatia he whakaahua kiriaro, he ata tūrehurehu rānei e whakatauira ana i te pūrākau, i te pepeha, i ngā nuka toi rānei (hei tauira, te koru, te tukutuku, te tīwhana)
• whakatauiratia ngā kōrero akiaki kua whāngaihia, arā, ‘tuhia te haerenga mai o ō tīpuna ki a koe’, ‘whakatauiratia tētahi āhuatanga motuhake o tō reo’
• whakaurua he kupu Māori (hei tauira, he ingoa, he uara, he whakataukī) ki ngā mahinga toi hei hāpai ake i te kaupapa o te mahi.

Ka mōhio te mokopuna: 

• ki te whakaharatau, mā te tāruarua me te whakapakari i ngā mahi auaha e tipu ai te koa me te maioha ki tāna e mahi ai 
• ki te whakahoki kōrero, mā te whakawhiti kōrero, te whakarongo me te whai whakaaro ki ngā kōrero akiaki a te kaiako, a ōna hoa rānei hei whakapai ake i āna mahi 
• ki te whakapakari, mā te panoni i ngā neke, ngā oro, ngā ata, ngā tukanga rānei kia tika ake ai 
• ki te taputapu, mā te whakamahi i ngā rauemi pēnei me ngā kutikuti, ngā paraihe, te kāpia rānei ina tautokohia ai e te kaiako
• ki te rawa, mā te tūhura ka ahatia ngā rawa pēnei me te waituhi, te uku, te papanga rānei ki ngā tukanga rerekē pēnei me te whakaranu, te ripiripi, te pokepoke rānei. 

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

• ki te whakamahi i ngā rawa me ngā taputapu, me te whakapakari i ōna pūkenga i runga i ngā whakahokinga kōrero kua tukuna ki a ia. 

Hei tauira 
Mā te toiorooro 

• titohia ētahi titonga reo Māori poto kua aweawetia e ngā wheako whaiaro, wheako ā-whānau rānei, mā te kōwhiri i te rangi, te manawataki me ngā taonga puoro hei whakaputa whakaaro 
• tūhuratia ngā oro kei te kāinga, te marae, te taiao rānei (hei tauira, te korihi manu, te ahi, te katakata), ā, waihangatia aua oro ki ngā taonga puoro, te reo, te tinana rānei  
• whakaritea tētahi tukanga whaiaro kia whāia ngā mahi e ngākaunuitia ana (hei tauira, te waihanga manawataki, te hopu oro, te whakaharatau waiata) 
• tūhuratia ngā hanganga puoro, pēnei me te waihanga kia toru ngā wāhanga (ABA) me te tangongitanga o te rangi matua hei whakaraupapa i ngā whakaaro, hei whakaniko hoki i ngā titonga. 

Mā te toinekeneke 

• whakaritea tētahi raupapa, tukua tētahi raupapa tene rānei e hāngai ana ki tētahi kōrero whaiaro, kōrero ā-whānau rānei 
• tūhuratia ngā kanikani, ngā haka, ngā nekehanga rānei e hāngai ana ki te pepeha, ki ngā tikanga rānei 
• whakaritea ētahi tukanga nekehanga (hei tauira, he torotoro tinana ia ata, he kanikani i mua i te wā kai) hei tūhono i te tinana, te hinengaro me te wairua. 

Mā ngā mata a Tū 

• ākona, ā, tāruaruatia ngā raupapa ā-rākau kua aweawetia e ngā kōrero tīpuna, kia tika te tū, te hā me te taki 
• waihangatia ētahi nekehanga e whakatauiratia ana te kaha, te mana, ngā uara rānei kua tukuna iho mā te whakapapa 
• whakauruurua ngā piunga rākau, ngā nekehanga taonga rānei i te hōtaka o ia rā hei whakatairanga ake i te aronga me te aroā ā-hinengaro. 

Mā te toiataata 

• waihangatia he mahinga toi (hei tauira, he waituhi, he tānga, he toi matihiko) e whakatauira ana i ngā tohu, ngā tae, ngā kupu rānei o te pepeha, ngā kōrero ā-whānau, ngā kōrero tuku iho rānei 
• whakamahia tētahi rautaka ataata hei hopu i ngā whakaaro, ngā hoahoa, ngā kare ā-roto me ngā maharatanga 
• whakapapahia ngā rawa me ngā huānga (hei tauira, ngā whakaahua, ngā tohu, ngā kakano, ngā rawa taiao) hei waihanga mahinga toi e whakapuaki ana i tēnei mea te tūrangawaewae. 

Ka mōhio te mokopuna: 

• ki te hanga tahi, mā te mahi tahi me ōna hoa hei tūhura, hei whakamahere, hei waihanga mahi auaha e kotahi atu ai ngā whakaaro whaiaro huhua 
• ki te reo tohu, mā te kōwhiri me te whakamahi i ngā tohu ata, oro, neke rānei hei whakapuaki i ngā whakaaro whaiaro, ahurea, tūrehurehu rānei 
• ki te takune, mā te āta kōwhiri i ngā āhua ā-mahi, ngā tātaitanga, ngā kiko rānei e kaha ake ai te rere o te mahi me te kōrero ō-roto 
• ki te taputapu, mā te tautohu i ngā momo rauemi, me te mārama hoki he aha te āheinga o aua taputapu ki ngā tukanga auaha 
• ki te pūtake, mā te āta kōwhiri i ngā taputapu e tika ana hei whakapai ake i te hua auaha. 

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

• ki te whakamahi i ngā taputapu, ngā tukanga me ngā āhua ā-mahi hei whakawhanake i āna mahi auaha. 

Hei tauira
Mā te toiorooro 

• whakawhenumihia ngā waiata, ngā taonga puoro, ngā oro taiao. Kōwhiria tētahi e whai pānga ana ki te tuakiri whaiaro, ā, whakamāramatia he aha ai, tūhuratia hoki te pānga o te oro me te puoro ki tā te tangata titiro ki tōna ake tuakiri
• waihangatia he puna toioro ki ngā reo, ngā taonga puoro, ngā taputapu rānei hei whakatauira i ngā āhuatanga o te ao whānui (hei tauira, te pahū mō te kapakapa o te manawa, te iere mō te whenua) 
• tātarihia tētahi waiata, tirohia te hanganga, te kaupapa, te hāngai ā-iwi, ā, whakamāoritia ōna āhuatanga puoro me te hāngai ki te tikanga o te waiata, te whakapuakitanga o te whakaaro hoki 
• whakamahia ngā taputapu (hei tauira, ngā rākau, ngā paraihe, ngā rarā) hei whakaputa oro. Hopukina, whakaaturia rānei aua oro, ā, whakaarohia ka pēhea ngā kōwhiringa i aweawe i te kakano, te tere, te ngū, te wairua rānei.  

Mā te toinekeneke 

• kōwhiria tētahi whakaaro, tētahi kare ā-roto rānei nō tētahi kōrero, tētahi waiata, tētahi oro taiao rānei hei whakapuaki atu mā te nekeneke  
• whakawhenumihia ngā tuone hei waihanga i tētahi raupapa nekehanga. Tautohua ngā tūranga mahi pēnei me te kaihautū, te kaiwhakaataata, te kaiwhakataki
• whakamahia tētahi taputapu (hei tauira, he kāmeta, he rākau, he taura) hei whakatairanga ake i te kōrero paki. Arohia ngā nekehanga kia whai take ai.  

Mā ngā mata a Tū 

• uruparetia tētahi taonga puoro, tētahi karakia, tētahi kōrero tuku iho rānei mā te whakamahi i ngā nekehanga, me te tautohu i te pūtake me te tikanga o aua nekehanga (hei tauira, he pā mō te tupu, he porowhita mō te hapori) 
• whakawhanakehia tētahi raupapa rākau e whakatinana ana i ngā āhuatanga o tētahi taonga puoro, tētahi karakia, tētahi kōrero tuku iho rānei 
• kōwhiria tētahi momo rākau, ā, tūhuratia, whakamāramatia hoki ka pēhea te pupuri, te tū me te āhua ā-mahi e hāpai ake i te pūtake me te tikanga o ngā nekehanga. 

Mā te toiataata 

• kōwhiria tētahi ata, tētahi rauemi akiaki rānei (hei tauira, he whakaahua ā-whānau, he kōwhaiwhai, he raukura), ā, whakamāramatia ngā kare ā-roto, ngā āhuatanga tuakiri rānei ka puta 
• whakawhenumihia ngā huānga, ngā tukanga me ngā nuka toi (hei tauira, te whakapaparanga o ngā tohu hei whakatauira i ngā ahurea rerekē) hei waihanga i tētahi mahinga toi ā-rōpū 
• āta kōwhiria, ā, whakamahia ngā taputapu rerekē (hei tauira, he hautai mātoretore, he pene rauangi, he paraihe matihiko) hei whakaputa hua auaha. Whakaarohia ka pēhea ia taputapu e hāpai ake i ngā hua auaha. 

Te Mōhiotanga

Mōhiotanga Toimataārangi 

Ko te Mōhiotanga Toimataārangi te kōmanawa o te ao Toi Ihiihi. Ka kōtuitui te mokopuna i te takune, te whakaaro, me te mahi, ā, ka whakaaro haehae ia ki āna whakataunga toi. Mā te tūhura i ngā āhuatanga toi pēnei me ngā ariā, ngā huānga, ngā pūkenga, ngā tukanga me ngā nuka, ka kitea e te mokopuna ka pēhea e whai tikanga ana te hanganga o te mahinga toi . Mā tōna ako i ēnei āhuatanga, ka matatau haere te mokopuna ki ngā reo matatini o Toi Ihiihi me ngā huarahi whakaputa whakaaro mā te toiataata, te toinekeneke me te toiorooro. Ko te Mōhiotanga Toimataārangi te pūtahitanga o Ariā rāua ko Mahi Auaha, e tipu ai te mokopuna hei Pūkenga Toi whai aroā, e whai wāhi hoki ia ki tōna hapori, ki tōna ahurea, otirā, ki tōna ao. 

Ka mōhio te mokopuna:  

• ki te whakamātau, mā te whakamahi i ngā huānga huhua pēnei me te tae, te rere me te āhuahanga hei whakapuaki kōrero, wairua rānei 
• ki te whakawhiti kōrero, mā te kōrerorero ka pēhea ngā huānga toi e whakapuaki whakaaro, kare ā-roto rānei 
• ki te toikōrero, mā te kōwhiri i ngā āhuatanga auaha e tika ana hei kawe, hei whakapuaki kōrero rānei 
• ki te whai whakaaro, mā te whakaaroaro i te pānga o āna whakataunga auaha ki te pūtake o tāna mahi, ka pēhea hoki ēnei whakataunga e whakaaweawe ai te hunga titiro 
• ki te whakapuaki, mā te tōnga mai o ngā whakaaro whaiaro, ngā kare ā-roto, ngā maumaharatanga rānei hei tūāpapa mō ngā mahi auaha. 

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

• ki te whakamātau i ngā huānga hei whakapuaki i tētahi kōrero, whakaaro whaiaro, wairua rānei. 

Hei tauira 
Mā te toiorooro 

• whakamahia ngā huānga oro mā te taonga puoro, te reo rānei hei waihanga puna toioro e whakapuaki ana i tētahi kare ā-roto, tētahi kōrero rānei (hei tauira, kia piki ngā taioro hei whakatauira i te āmaimai) 
• whakaarihia, waiatahia rānei tētahi titonga kia rangona ai tōna kaupapa me tōna wairua 
• panonihia te tere, te manawataki, te tangi rānei o tētahi mahinga toi e mōhiotia kētia ana hei tūhura i te pānga ki te wairua o te mahi 
• matapakihia ka pēhea ngā kōwhiringa oro e kawe whakaaro, e whakaaweawe rānei i te hunga whakarongo 
• rangahaua ngā kaitito, ngā kaiwhakatangi puoro rānei, ā, tautohua ngā momo puoro, ngā karere, me ngā momo waiata (hei tauira, Mozart, Hirini Melbourne, Bob Marley). 

Mā te toinekeneke 

• whakaritea ētahi raupapa nekehanga poto e whakapuaki ana i tētahi maharatanga, tētahi kare ā-roto, tētahi whakaaro rānei, mā te whakamahi i ngā tuone, te tū, ngā āhua ā-tinana me te tāruarua 
• whakamātauhia te panoni o ngā huānga me ngā nuka pēnei me te tere, te ihiihi, te mokowā rānei hei whakaatu i ngā wāhanga me ngā āhuatanga rerekē o tētahi kōrero 
• tukua ngā whakaaturanga ki te rōpū, ā, whakaarohia ka pēhea ngā kōwhiringa nekehanga e whakaaweawe i te wairua me te pūtake o te mahi.  

Mā ngā mata a Tū 

• tūhuratia ngā raupapa rākau e whakawhenumi ana i te manawataki me te tū hei whakatauira i te kaha, te wero, te whakanui rānei 
• whakamātauhia ngā whakatakotoranga rerekē o te nekehanga kotahi kia kitea te pānga o ngā rerekētanga nei 
• whakamāramatia ka pēhea ngā tohu, ngā whakapuakitanga ā-tinana e whakaputa whakaaro, e whai tikanga hoki.  

Mā te toiataata 

• whakamahia ngā huānga me ngā nuka toi (hei tauira, ngā tae, ngā rārangi, ngā tohu) hei whakatauira i tētahi maharatanga, tētahi whakaaro, tētahi kare ā-roto rānei 
• waihangatia tētahi huinga ata (hei tauira, he kāhui takitoru, he tānga pakiwaituhi) hei whakapuaki i tētahi kōrero whaiaro, tētahi kōrero pohewa rānei 
• whakaarohia ka pēhea te whakamahinga o ngā huānga me ngā nuka (hei tauira, ngā āhuahanga, te tauaro, te tairite, te kakano, ngā tohu) e whakaaweawe i te whakamāoritanga o te mahi.

Ka mōhio te mokopuna:  

• ki te tūhura, mā te whakamātau i ngā huānga huhua hei whakaputa i ngā hua auaha ka hiahiatia 
• ki te pūtake, mā te āta kōwhiri me te āta whakamahi i ngā huānga pēnei me te kakano, te tere, me te mokowā kei ngā mahi auaha 
• ki te whakamārama, mā te whakaputa whakaaro ki āna whakataunga auaha, he aha hoki i pērā ai 
• ki te whai whakaaro, mā te āta whakaaro ki ngā whakahokinga kōrero me te urupare a te hunga titiro mō tāna mahi 
• ki te whakamāori, mā te whakamahi i ngā huānga pēnei me te tae, te rere me te kakano hei whakaputa whakaaro, kaupapa, kōrero rānei. 

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

• ki te āta whakamahi i ngā huānga hei whakapuaki aronga. 

Hei tauira 
Mā te toiorooro 

• titohia he toiorooro mā te whakamahi i ngā huānga (hei tauira, te tere, te kahaoro, te mokowā, te ngu) hei whakapuaki i te kare ā-roto (hei tauira, te whakapiki me te tuku o te maniore)  
• whakamahia ngā āhuatanga tauaro (hei tauira, te kahaoro me te ngū, te tere me te pōturi) hei whakatauira i te wairua, hei hāpai ake i te toikōrero (hei tauira, he reo niko māmā, he taki roa, he oro matua rānei)  
• whakamāramatia te pānga o ngā kōwhiringa auaha ki te hunga whakarongo, ki te whakamāoritanga hoki o te mahi 
• whakamahia ngā oro me ngā puoro hei whakaputa whakaaro, hei whakaputa ariā rānei 
• whakaarihia he rangi matua me ngā puoro tautoko, mā te whakamahi i ngā āhua ā-mahi pēnei me te oro tūturu, te tauira tāruarua rānei. 

Mā te toinekeneke 

• waihangatia tētahi raupapa nekehanga mā te whakamahi i te tere, ngā taumata me te mokowā hei whakapuaki i tētahi kāpeka, tētahi whakaaro, tētahi wairua rānei 
• whakamātauhia ngā huānga tauaro (hei tauira, te taumaha me te taimāmā, te whiwhita me te reretau) hei whakatauira i tētahi āhuatanga, tētahi kare ā-roto rānei 
• whakamāramatia te pānga o ngā whakataunga nekehanga, me ngā whakataunga atamira ki te māramatanga o te hunga mātakitaki.  

Mā ngā mata a Tū 

• waihangatia tētahi raupapa rākau mā te whakapaparanga o ngā neke tūwaewae, ngā neke ā-ringa me te manawataki hei whakaatu i te takune me te wairua 
• panonihia te tere me te mokowā o tētahi mahi kia whai hua auaha 
• tuku atu, whiwhi mai he kōrero akiaki, ā, matapakihia ka pēhea ngā whakataunga auaha e whakaaweawe i te pūtake me te tikanga o te whakaaturanga.  

Mā te toiataata 

• whakamahia te kakano (hei tauira, te toi piripiri, te whakapaparanga, ngā rawa rerekē) hei whakapakari i te wairua o te mahinga toi 
• tūhuratia, ā, whakamahia ngā huānga pēnei me te hanga, te whakatakotoranga, te rahi me te taurite kia ārahi te aronga o te hunga titiro 
• whakamāramatia ka pēhea ngā huānga me ngā nuka toi e whakapuaki i tētahi whakaaro, tētahi maharatanga, tētahi kare ā-roto rānei.  

Ka mōhio te mokopuna:  

• ki te whakamāori, mā te whakamārama i ngā tohu me ngā kare ā-roto kei tāna mahi, me ngā mahi a tangata kē 
• ki te whakawhenumi, mā te kōtuitui i ngā āhuatanga huhua pēnei me te oro, te neke, te ata me ngā āhua ā-mahi hei whakaputa hua auaha i runga i te takune 
• ki te whai whakaaro, mā te kōrerorero mō te pānga o te tohu me te āhua ā-mahi hei whakaputa whakaaro 
• ki te titiro, mā te āta tirotiro ki ngā taipitopito me ngā āhua ā-mahi kei tāna mahi me ngā mahi a tētahi atu 
• ki te tātari, mā te āta titiro me te whai whakaaro ki te whakamahinga o ngā huānga pēnei me te rārangi, te kakano, te rere me te mokowā hei kawe whakaaro, kare ā-roto hoki. 

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

• ki te whakawhenumi i ngā āhua ā-mahi hei whakamāori, hei whakaputa hoki i tētahi hua auaha. 

Hei tauira 
Mā te toiorooro 

• titohia tētahi puna toioro mā te whakawhenumi i te reo, te papaki ā-tinana me ngā taonga puoro hei whakapuaki i ngā kōrero tuatini mā te whakamahi i ngā tohu puoro o Piritana (hei tauira, he rite tonu te takitahi tongi ki ngā takihauwaru e toru), me te mōhio ki ngā taurite o Amerika (hei tauira, he rite tonu te takihauwhā tongi ki ngā takihauwaru e toru) 
• whakarongo ki ngā momo taonga puoro, ā, tautohua ngā tohu ahurea me ngā kare ā-roto ka pupū ake i tēnā, i tēnā 
• whakamāramatia ka pēhea ngā huānga pēnei me te taioro, te whakapaparanga, me te kakano e whakaaweawe i te whakamāoritanga o te hunga whakarongo  
• whakamahia te reo toi hei whakamārama i te kakano, te reretau me te hanganga 
• tūhuratia ngā raupapa tangiata me ngā tau rerekē o te manawataki (hei tauira, ngā manawataki e toru ki ngā manawataki e rua hei hautau 3:2). 

Mā te toinekeneke 

• waihangatia he whakaaturanga poto mā te whakamahi i te tuone, te reo, me ngā taputapu hei whakapuaki i tētahi whakaaro, tētahi kare ā-roto rānei 
• tātarihia ngā tohu me te whakapuakitanga o ngā kare ā-roto kei ngā waiata, kei ngā haka rānei, ā, whakaurua ki ngā mahi 
• whakaarohia ka pēhea te tere, te āhua, te ihiihi o ngā nekeneke e tīni i te whakamāoritanga o te mahi i te hunga mātakitaki.  

Mā ngā mata a Tū 

• tūhuratia ngā piunga rākau, ka pēhea hoki aua nekehanga e whakatinana i te takune, te mana me te ihi 
• whakawhenumihia ngā piunga rākau me ngā nekehanga tinana hei waihanga raupapa whai take 
• whakaarohia ka pēhea te tū, te manawataki me te tuone e whakatauira ana i ngā tohu ahurea, i ngā kare ā-roto hoki.  

Mā te toiataata 

• Whakawhenumihia ngā āhua ā-mahi hei waihanga mahinga toi (hei tauira, he waituhi, he toi piripiri, he tuhi) e whakatauira ana i tētahi kōrero, tētahi kare ā-roto rānei 
• Matapakihia, ā, whakamahia ētahi tohu kei tētahi mahinga toi. Tautohua ngā kare ā-roto, ngā whakaaro rānei e whakatinanahia ana
• Tātarihia ngā mahi a tētahi atu. Whakamāramatia te pānga o ngā tae, ngā āhuahanga, ngā tohu rānei ki te manawa o te tangata.

Te Mōhiotanga

Mōhiotanga Toimataārongo  

Ko te Mōhiotanga Toimataārongo te aka tauhere o te ao Toi Ihiihi. Ka tūhuratia te pānga o te ahurea, te taiao, te kōrero tuku iho me te pāpori o Aotearoa, otirā te ao whānui, ki ngā mahinga toi. Mā tōna māramatanga ki ēnei āhuatanga e tūhono ai tā te mokopuna mahi auaha ki te ao hurihuri. Nō konei, ka tipu haere tōna maioha, tōna arotau me tōna hononga ki te ao Toi Ihiihi. Ko te Mōhiotanga Toimataārongo te aka e totoro ai ngā tini āhuatanga o te ao Toi Ihihi, otirā, te ao tūroa. 

Ka mōhio te mokopuna:  

• ki te pakirehua, mā te tuku pātai ki ōna hoa mō ō rātou tirohanga, whakaaro, kare ā-roto rānei 
• ki te maioha, mā te whai whakaaro ki ngā tirohanga me ngā whakaaro rerekē 
• ki te kōwhiri, mā te āta whiriwhiri i ngā huānga hei kawe, hei whakaputa i tētahi wairua, tētahi whakaaro rānei kia whai take ai 
• ki te whai whakaaro, mā te whakaaroaro i te hononga o tāna mahi auaha ki tōna tuakiri ahurea 
• ki te ariā, mā te tautohu i ngā kōrero me ngā whakaaro e kawea ana ki ngā mahi auaha. 

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

• ki te whai whakaaro ki te aronga me te pūtake o te mahi auaha, me te whai whakataunga ihiihi. 

Hei tauira 
Mā te toiorooro 

• whakaaturia he toiorooro ki te rōpū, ā, matapakihia hei rōpū ngā hononga me ngā tohu i rangona 
• whakamahia ngā tohu wā (hei tauira, 2/4, ¾, 4/4) hei whakaatu i ngā puna toioro ā-rōpū, ā, matapakihia ngā oro ka rangona me ngā kare ā-roto ka pupū ake 
• matapakihia ka pēhea te manawataki, te tere me te kahaoro e whakaaweawe i te whakamāoritanga o te toiorooro i te hunga whakarongo 
• tūhuratia ka pēhea te kaiwaiata e pupuri ai i te hauoro tika i a ia e waiata ana i ngā wāhanga e rua (hei tauira, ngā rangi inaki, ngā waiata takirua). 

Mā te toinekeneke 

• whakaaturia he whakaari poto, he raupapa nekehanga poto rānei, ā, tonoa te hunga mātakitaki kia tukua mai ō rātou whakamāoritanga o te kōrero 
• whāia tētahi rautaki hei matapaki i ngā kōrero e whakatinanahia ana e ngā whakaaturanga (hei tauira, whakaaro takitahi — kōrero takirua — tukua atu) 
• tūhuratia ngā kare ā-roto tauaro mā te whakaatu ki te rōpū. Tonoa te rōpū kia whakamāori i ngā kōwhiringa auaha.  

Mā ngā mata a Tū 

• whakaaturia he tauira rākau, tauira haka rānei, ā, kohia ngā kōrero whakahoki a ētahi atu mō ō rātou whakaaro me ngā kare ā-roto ka pupū ake i te whakaaturanga 
• mahi takirōpū ki te whai whakaaro mō ngā kōwhiringa nekehanga kei tētahi mahi ā-rōpū. Uia ngā pātai akiaki, arā, ‘i whakatauiratia te kaha, te kotahitanga rānei mā ā tātou nekehanga?’ 
• matapakihia ka pēhea te tū ā-kapa, te manawataki, ngā tuone rānei e whakapuaki ana i ngā uara, ngā kōrero rānei.  

Mā te toiataata 

• whakaaturia he mahinga toi ki te rōpū, ā, tonoa rātou kia kōrerohia ō rātou whakaaro, ō rātou tirohanga, ō rātou kare ā-roto rānei 
• mahi takirua ki te matapaki i te pūtake me te tikanga o ngā āhuatanga pēnei me te tae, ngā āhuahanga, ngā kōrero rānei kei ia mahinga toi 
• hīkoi haere i ngā whare whakaatu toi. Ruku hōnonu ki te puna o maioha mā te uiui me te whakautu pātai.  

Ka mōhio te mokopuna:  

• ki te whai wāhi atu, mā te whai māramatanga ki ōna haepapa me āna mahi ki tētahi kaupapa ā-rōpū 
• ki te mahi tahi, mā te whai wāhi atu me te tuku whakaaro ki ngā mahi auaha ā-rōpū 
• ki te whakapuaki, mā te whakamahi i ngā huānga huhua hei whakaputa whakaaro, kare ā-roto hoki i runga i te mārama 
• ki te whakawhanake, mā te whakatipu i tōna reo toi ki āna kōwhiringa mahi auaha 
• ki te aronga, mā te tūhura i ngā tirohanga me ngā tuakiri rerekē kei ngā mahi auaha. 

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

• ki te mahi tahi, te whakapuaki takune me te whakawhanake i tōna reo toi. 

Hei tauira 
Mā te toiorooro 

• mahi takirōpū ki te tito i tētahi puna toioro poto mā te whakawhenumi i ngā oro me ngā reo. Whakawehea ngā mahi kia whai tūranga mahi tā tēnā, tā tēnā, ā, whakaaturia te mahi ki te rōpū whānui.  
• whakaarohia ngā mahi a tēnā, a tēnā kei tētahi mahi ā-rōpū, ka pēhea hoki ngā wāhanga kua tūhonotia e hāpai ai i te wairua o te mahi.  
• tātarihia ka pēhea ngā huānga puoro e whakaaweawe i te pānga me te āhua o tētahi waiata, pēnei me te waihanga kia toru ngā wāhanga (ABA), ka pēhea hoki te tangongitanga o te rangi matua e whakamahia ana hei whakapuaki whakaaro 
• tūhuratia ka pēhea ngā kaiwaiata e pupuri ai i te tika o ngā hauoro i te wā e waiata ana i ngā wāhanga e rua  
• whakaarihia he rangi matua me ngā puoro tautoko, mā te whakamahi i ngā āhua ā-mahi pēnei me te oro tūturu, te tauira tāruarua rānei. 

Mā te toinekeneke 

• titohia he raupapa nekehanga ā-rōpū. Mā ia tangata tētahi tuone, tētahi kōrero rānei e tuku
• tukua he kōrero akiaki ki ētahi atu mō te kaha o te whakapuakitanga o ngā whakaaro mā ngā raupapa nekehanga kua whakaaturia 
• whakaarohia ka pēhea te whakawhenumi i ngā tātaitanga nekehanga e whakapakari i te tū ā-kapa.  

Mā ngā mata a Tū 

• mahi takirōpū ki te waihanga, ki te whakaatu hoki i ngā raupapa nekehanga mau rākau poto. Mā tēnā, mā tēna ka tū hei kaihautū ki ngā wāhanga rerekē o te mahi
• whakaarohia te mokowā, te reretahi me te whakaute i whakaaturia kei tētahi whakaaturanga 
• tautohua, ā, whakamihia ngā pūkenga motuhake a tēnā, a tēnā kei tētahi mahi ā-rōpū.  

Mā te toiataata 

• mahi tahi ki te waihanga mahinga toi ā-rōpū (hei tauira, he matarahi, he toi piripiri, he pānui whakaahua) kia whakauruurua ngā tātaitanga ake a tēnā, a tēnā 
• matapakihia i pēhea ngā huānga rerekē i whakawhenumihia ai kia noho reretahi ai ki tētahi mahinga toi 
• whakaarohia ngā āhua ā-mahi a tēna, a tēnā kei tētahi mahi ā-rōpū, i pēhea hoki te mahi tahi i whakaaweawe ai i ngā hua auaha.

Ka mōhio te mokopuna:  

• ki te whakamāori, mā te tautohu i ngā kaupapa e whakapuakina ana kei ngā tūmatatoi huhua
• ki te whai mārama, mā te mōhiotanga ki te pūtake me te tāpua o ngā rawa i roto i ngā mahi auaha
• ki te whai whakaaro, mā te whakaaroaro i te whakaaweawe o ngā kaupapa me ngā rawa ki tāna mahi me ngā mahi a tētahi atu
• ki te takune, mā te āta kōwhiri i ngā huānga hei whakapuaki whakaaro, kare ā-roto rānei i runga i te mārama
• ki te hononga, mā te tūhonohono i te mahi auaha ki tōna ao, tōna ahurea, ōna uara rānei.

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

• ki te āta whai whakataunga auaha hei whakapuaki i tētahi kaupapa.

Hei tauira 
Mā te toiorooro

• whakarongo ki tētahi toiorooro, ā, tautohua te hononga o ngā oro me ngā taonga puoro ki tētahi kōrero ahurea, tētahi wāhi rānei
• whakamātauhia ngā taonga puoro tūturu, ngā taonga puoro ahurea rānei hei whakaputa oro e whakatauira ana i tētahi kaupapa, tētahi kōrero rānei
• whakamāramatia ka pēhea ngā kōwhiringa oro e whakaahua i te wairua, te tikanga, te whakamāoritanga o tētahi kaupapa pēnei me te manawataki hautau (hei tauira, te 6/8 — e rerekē ai te āhua o te manawataki)
• matapakihia ngā kaitito me ā rātou mahi e whai pānga nui ana i te ao puoro, ā, whakamāramatia te awenga o ō rātou horopaki ahurea, tāhuhu kōrero hoki ki te hanga o ā rātou titonga puoro (hei tauira, ngā puoro ōkawa o te Ao Pākehā, ngā puoro Māori me ngā puoro o Te Moana-nui-a-Kiwa).

Mā te toinekeneke

• whakaaturia he mahi kapa haka, he mahi mau rākau rānei, ā, arohia te hononga o ngā nekehanga, ngā taputapu, te tū ā-rōpū ki te atamira ki ngā kōrero ahurea me ngā uara
• whakaarohia ka pēhea ngā kākahu, ngā taputapu me te āhua o te wāhi whakaaturanga e hāpai ake i te kaupapa
• whakamahia ngā taputapu me ngā rawa kei tētahi raupapa nekehanga hei whakatinana i tētahi kaupapa ahurea.

Mā ngā mata a Tū

• tūhuratia, ā, whakamāramatia te pūtake o ngā taputapu me ngā taonga tuku iho (hei tauira, te taiaha, te mere, te toki poutangata)
• whakaharatau i ngā āhua ā-mahi e hāngai ana ki ngā taputapu. Arohia ka pēhea te tū, te whakamahi me te tikanga e tūhono ki te tuakiri ahurea
• matapakihia te hononga o ngā taputapu ki te whakapapa me ngā kōrero āhurea. 

Mā te toiataata

• tūhuratia ngā rawa o nāianei, ngā rawa tuku iho hoki hei waihanga mahinga toi, ā, matapakihia te hononga o ia rawa ki te tuakiri ahurea
• waihangatia he mahinga toi ki ngā rawa e whakatauira ana i te taiao, te whakapapa, te tuakiri rānei
• tohaina ngā kōwhiringa hoahoa me ngā kōwhiringa rawa, ā, whakamāramatia ka pēhea aua kōwhiringa e whakapuaki i tētahi kaupapa.