Te Tau 1

Ka mōhio te mokopuna:

• ki te toiorooro, mā te whakamahi i te reo, te tinana, me ngā taputapu hei whakaputa whakaaro, take, kare ā-roto rānei
• ki te toinekeneke, mā te whakamahi i te kanohi, te tinana me te reo hei whakaputa whakaaro, take, kare ā-roto rānei
• ki te toiataata, mā te whakamahi i ngā rawa, ngā taputapu me ngā ata hei whakaputa whakaaro, take, kare ā-roto rānei
• ki te aroa mokowā, mā te whakamahi i te mokowā, ngā taumata me ngā āhuahanga i ngā nekeneke.
   

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

• ki te tūhura i te toiorooro, te toinekeneke, te toiataata hoki hei whakaputa i ngā whakaaro me ngā kare ā-roto.

Hei tauira

Mā te toiorooro

• whakamahia te toiorooro mā te reo, te puoro, te tinana rānei hei kawe i te āhuatanga o tētahi kōrero 
• mahi tahi ki te waihanga puna toioro ā-rōpū e hāngai ana ki tētahi kōrero
• panonihia te whakamahinga, te whakaputa rānei o te toiorooro mā te reo, te puoro, te tinana rānei hei whakapuaki atu i ngā momo kare ā-roto (hei tauira, ka tere pea te rangi mō te manahau, ka āwai pea te rangi mō te pōuri)
• whakaarohia, ā, whakamāramatia he aha pea te take ka whai hononga tētahi oro ki tētahi momo kare ā-roto
• tāruaruatia tētahi oro māmā kia mārama ai
• whakapapahia ngā oro kia waihanga puna toioro ā-rōpū
• whakaaturia tētahi puna oro ā-rōpū, ā, tautohua me pēhea te whakapai ake.

Mā te toinekeneke

• whakaarihia tētahi pūrākau, tētahi kōrero tuku iho rānei mā ngā nekehanga ā-tinana (hei tauira, te haukume, te totoro, te oma)
• panonihia te āhua o te reo hei hāpai i ngā āhuatanga o tētahi kōrero (hei tauira, he reo kaha, he reo tanguru, he reo mārū)
• kōwhiria, ā, panonihia ngā nekehanga (hei tauira,, te taumata, te tere, te rahi, te āhua) hei whakaatu i ngā āhuatanga o tētahi kararehe, tētahi āhuatanga taiao rānei (hei tauira, te manu, te tuna, te hau, te ahi)
• whakaarohia, ā, whakamāramatia he aha i whai hononga ai ētahi nekehanga ki te āhua o tētahi kararehe, tetahi āhuatanga taiao rānei
• whakaritea tētahi tūranga toka e whakaaturia ai tētahi āhuatanga o tētahi kōrero
• whakaaturia te wairua o tētahi kōrero mā te kanohi, te tūranga, ngā mahi ā-tinana rānei
• kōrerohia ka pēhea te āhua o te kanohi, te tūranga toka rānei e hāpai ake i ngā āhuatanga o tētahi kōrero.

Mā ngā mata a Tū

• puritia tētahi rākau me ngā ringa e rua, ā, āta tukua ki tētahi hoa
• whakangungua te tuku porotītaha (whakatemauī, whakatekatau, whakamua hoki) arohia te pupuri o te rākau kia haumaru, te āta titiro ki ngā karu o te kaiwhiwhi, me te tatari kia rite ai te tiki
• ka patopato rākau ki te papa, ki rākau kē rānei, ā, ka hāpai rākau rānei kia reretahi ai me tētahi manawataki ā-paki, ā-pahū rānei
• tāruaruatia ētahi mahi ā-ringa kia tika ai te taki me te tere
• neke whakatata ki tētahi hoa, ā, neke whakatahi i a ia, kia kore ai e tūtuki tētahi ki tētahi 
• mahi takirua ki te whakaata i ngā nekehanga māmā (hei tauira, he tīkei, he whātoro, he hāpai rānei)
• mahi takitoru, takiwhā rānei ki te kōwhiri nekehanga (hei tauira, he tīkei, he whātoro, he hāpai rānei) ā, waihangatia raupapa ki aua nekehanga
• whakaaturia ngā taumata me ngā ara nekeneke, tae atu ki ngā tuone i roto i te whakaaturanga
• whakaaturia te reretahi mā te kanikani takitahi, takirōpū rānei.

Mā te toiataata

• whakamahia ngā rawa nō te akomanga, nō te taiao rānei (hei tauira, he rau, he anga, he pātene, he papanga rānei) hei waihanga āhuahanga, tauira, tohu rānei e whakatinana ai i tētahi kōrero
• ka waihanga mahinga toi piripiri, tuhituhi, waituhi rānei e hāngai ana ki tētahi āhuatanga o tētahi pūrākau (hei tauira, ko Māui e hī ake ana i Te Ika-a-Māui, ko Tāwhirimātea e horahora whetū ana)
• kōwhiria, ā, whakamahia ngā tae, ngā āhuahanga me ngā rawa hei whakapuaki i te āhuatanga matua o tētahi kōrero
• tāruaruatia tētahi nuka toiataata (hei tauira, he koru, he niho taniwha, he poutama) hei waihanga mahinga toi
• whakamātauhia, panonihia hoki te rahi me te hanga o ngā nuka toi kia pai ai te āhua 
• āta whai whakaarohia te hanga o tētahi mahinga toi kua waihangatia, ā, panonihia kia pai ake te āhua.
   

Te Tau 2

Ka mōhio te mokopuna;

• ki te oro, mā te tūhura i ngā huarahi hanga oro, manawataki rānei, me te hanga oro e āhua rite ana
• ki te kiripuakitanga, mā te mātakitaki, te mahara pohewa, te whakamaumahara, te urupare ki ngā kōrero akiaki rānei
• ki te nekeneke, mā te whakamahi me te tūhura i te mokowā, ngā taumata nekeneke, ngā taineke, ngā tuone, me te tere
• ki te āhua ā-mahi, mā te whakamātau me te tūhura i ngā āhua ā-mahi māmā pēnei me te whakaranu tae, te tīhae pepa rānei hei whakaputa i tētahi mahi auaha
• ki te whakaahuatanga, mā te whakamātau i ngā rawa, ngā taputapu me ngā tūmatatoi hei whakaputa whakaaro.

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

• ki te tūhura me te urupare mā āna mahi auaha.

Hei tauira

Mā te toiorooro

• whakamahia te tinana, ētahi rawa rānei hei tārua i tētahi manawataki poto (hei tauira, he paki, he pao, he pahū), ā, whakamahia te tere me te kahaoro hei tūhura i ngā pānga auaha rerekē
• whakaritea tētahi manawataki motuhake hei tāruaruatia e te rōpū
• whakapapahia kia rua, kia toru ngā manawataki hei ‘raranga oro’ mā te akomanga
• whakawehea tētahi kōrero poto, pūrākau rānei, ā, whakaritea ētahi oro, rerenga puoro, rangi rānei mā ia wāhanga (hei tauira, te wawara o ngā rau, te rerenga wai, te tangi a ngā kararehe)
• whakaritea, whakaraupapahia ngā oro hei whakaatu i tētahi pūrākau
• tāwhaitia tētahi manawataki poto, raupapa oro rānei, ā, āta panonihia (hei tauira, te tere, te kaha, te oro rānei)
• whakapapahia ngā oro rerekē hei waihanga i tētahi titonga oro.

Mā te toinekeneke

• whakaarihia tētahi whakaahua (hei tauira, he taniwha, he manu, he rākau), tētahi pūrākau rānei e mōhiotia ana, mā te tinana me te reo
• whakamahia te tinana hei whakaatu i ngā āhuatanga o tētahi pikitia, pērā me ngā takahanga taumaha a tētahi taniwha, ngā nekehanga tere a te manu, te rākau e piu ana i te hau rānei
• whāia tētahi ‘mahere nekehanga’ kei te papa (hei tauira, he koeko, he taura, he rārangi tioka), mā ngā taumata rerekē (hei tauira, he kūpapa, he waenga, he teitei), mā ngā terehanga rerekē (hei tauira, te tere, te pōturi), mā ngā taineke rerekē (he koi, he rerehua) 
• uruparetia tētahi oro, tētahi manawataki rānei mā ngā nekehanga ā-tinana (hei tauira, te hītoko, te hurihuri, te whātoro, te takahi)
• waihangatia he raupapa oro-nekehanga, ā, whakaaturia ki te rōpū
• waihangatia kia toru ngā nekehanga e whai pānga ana ki tētahi kararehe (hei tauira, he manu, he mokomoko), mana ā-taiao rānei (hei tauira, te hau, te ngaru) 
• mahi takitahi, takirōpū rānei hei whakangungu, hei whakaatu hoki i tētahi raupapa ā-tinana, ā, arohia te rerehua me te manawataki o ngā rerenga.

Mā ngā mata a Tū

• whakamahia ngā taumata nekehanga (hei tauira, te kūpapa, te hīkoi, te whātoro) hei neke haere i tētahi ara taupare (hei tauira, he porowhita, he taura, he koeko, he rārangi whīra)
• matapakihia te pānga o ngā taumata rerekē ki te āhua o ngā nekehanga
• whakamahia ngā whakahihiri ā-nekeneke hei torotoro i te terenga (hei tauira, te tere, te pōturi), te aronga (hei tauira, neke whakamua, neke whakamuri, neke whakataha) me te hihiri (hei tauira, te māmā, te taumaha) o ngā nekehanga
• hurihia ngā whakahihiri ā-nekeneke kia whai wheako te katoa ki ngā momo nekehanga rerekē
• waihangatia he raupapa nekehanga kaha e toru e hāngai ana ki tētahi kararehe, mana ā-taiao rānei
• whakangungua, ā, tāruaruatia he raupapa nekehanga kia whakapakari i te reretahi, te manawataki, me te rerehua o ngā mahi.

Mā te toiataata

• whakamātauhia ngā waituhi, ngā hautai, ngā paraihe, ngā rauemi whakapiri rānei mā te whakamahi i tētahi āhua ā-mahi (hei tauira, te kōmitimiti, te ripi, te tā tohu)
• kōrero tahi ki te rōpū ngā whakapuaki i te pānga i hua ake me te whakamārama hoki me pēhea te whakarerekē i te mahinga toi
• kōwhiria ngā rauemi (hei tauira, te pene hinu, te pēhi, te waiwaituhi, te uku) hei whakaatu i tētahi wāhanga matua, āhuatanga rānei o tētahi pūrākau
• whakamāramatia ngā kōwhiringa rauemi, ka pēhea hoki aua kōwhiringa e hāngai ki te whakaaro, ki te kare ā-roto rānei e whakapuakina ana
• whakawhenumihia ngā tae matua hei waihanga i ngā tae hou mā te whakamahi i ngā taputapu (hei tauira, te paraihe, te hautai, ngā matimati)
• waihangatia he toiataata tūrehurehu, ā, matapakihia ka pēhea ngā taputapu rerekē e hāpai ake i ngā āhua ā-mahi me te whakapuaki whakaaro.
   

Te Tau 3

Ka mōhio te mokopuna;

• ki te tukanga, mā te kōtuitui i ngā āhua ā-mahi, ngā taputapu me ngā rawa hei whakaputa hua auaha
• ki te whakapuaki, mā te whakamahi i te reo, te tinana me te kanohi hei tūhura i ngā whakaaro whaiaro, ngā kare ā-roto, ngā tūnga pohewa rānei
• ki te hangarau, mā te whakamahi i ngā taputapu hangarau hei hāpai, hei whakarākei i ngā mahi auaha
• ki te tūhura, mā te whakamātau i ngā neke, te whakaputa oro me ngā rawa e kite ai ka ahatia
• ki te āhua ā-mahi, mā te tūhura i ngā tukanga me ngā āhuatanga toinekeneke, toiataata, toiorooro rānei hei whakaputa i tētahi hua auaha.

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

• ki te tūhura i te whānui o ngā āhua ā-mahi, ngā taputapu me ngā rawa.

Hei tauira

Mā te toiorooro

• whakawhenumihia ngā oro e rua (hei tauira, he rākau me te paki, he pātara me te hamarara) hei waihanga i tētahi puna toioro
• whakamātauhia ngā manawataki, ngā taineke, me ngā kakano hei whakapai ake i tētahi puna toioro
• whakaarihia tētahi mōteatea poto, tētahi rerenga poto, tētahi oro rānei, ā, whakamahia te kanohi me te tinana hei whakaatu i ngā kare ā-roto (hei tauira, te manahau, te mauri tau, te mataku)
• whakaarohia me pēhea te whakamahi i te tinana me te reo hei whakatinana i te kare ā-roto
• hopukina tētahi titonga oro, tētahi manawataki rānei mā te whakamahi i te papahiko, te pūrere oro rānei
• whakapapahia ētahi oro, ā, panonihia ngā āhuatanga (hei tauira, te tere, te kaha, te raupapa) hei whakaputa i tētahi hua auaha
• whakamahia ngā taputapu hangarau hei waihanga, hei whakapai hoki i ngā mahi toiorooro.

Mā te toinekeneke

• whakaaturia tētahi maumaharatanga, tētahi whakaaro pohewa rānei mā tētahi kāpeka poto, tētahi titonga tene rānei 
• whakamarohitia ngā āhua o te kanohi me ngā nekehanga ā-tinana hei whakapuaki i ngā kare ā-roto 
• hopukina tētahi whakaari mā te whakamahi i te papa rorohiko, te pūrere oro rānei
• whakaarohia, ā, tautohua ngā āhuatanga pai o tētahi whakaaturanga, me ngā āhuatanga hei panoni kia kaha ake ai
• whakamātauhia ētahi pūkenga motuhake pērā i te whakamarohi tuone, te aroā mokowā, te whakaauau reo rānei
• whakaarohia ka pēhea te whakamahi i ngā pūkenga me ngā āhuatanga toinekeneke e whakaaweawe i te māramatanga o te hunga mātakitaki.

Mā ngā mata a Tū

• waihangatia tētahi piunga rākau ki ngā āhei rerekē (hei tauira, te hiki, te aki, te pao, te hōkai)
• whakawhenumihia ngā nekehanga ki tētahi raupapa hei whakapuaki i ngā whakaaro pēnei me te kaha, te mauritau, te rere rānei
• ūhuratia ngā tini āhuatanga o te taki, te teitei, te kaha, me te reretahi i te karawhiunga rākau
• whakaarohia te pānga o ngā rerekētanga ki te āhua me te wairua o ngā nekehanga
• panonihia tētahi āhuatanga o tētahi piunga rākau (hei tauira, te manawataki, te tū, te taumata rānei), ā, āta tirohia te hua
• hopukina ngā raupapa ki te papahiko, ki te pū whakaahua rānei hei tātari i te manawataki, te reretahi, me te au o ngā piunga rākau
• whakatikahia, whakahoungia, tāruaruatia ngā piunga rākau i runga anō i ngā kitenga.

Mā te toiataata

• whakapuakina he kōrero whaiaro, he kare ā-roto rānei mā te whakamahi i ngā tauira, ngā kakano me ngā tae
• whakamātauhia ngā taputapu me ngā āhua ā-mahi rerekē (hei tauira, te waituhi, te toi piripiri, te tuhi) hei whakapakari i te whakapuakitanga o te whakaaro
• whakamahia ngā taputapu hangarau (hei tauira, he pū whakaahua, he pūmatawai, he taupānga rānei) hei hopu, hei whakarākei rānei i ngā mahinga toi
• āta whakaarohia te kaupapa o te mahinga toi, ā, panonihia ngā tae, ngā tauira, te whakatakotoranga rānei hei whakakaha i te kaupapa
• whakamahia ngā tohu hei whakapuaki i te tuakiritanga, te pepeha, ngā tūtohu whenua, ngā wāhi motuhake rānei
• tirohia ngā āhuatanga ka kite, ka rongo rānei ina tūhuratia ai ngā huānga toi (hei tauira, te whakapapa i ngā rawatoi, te panoni i ngā rārangi, ngā tae, me ngā kakano)
• whakaarohia, ā, panonihia ngā whakataunga auaha kia ea ai ngā whakaaro.
   

Te Tau 1

Ka mōhio te mokopuna:

• ki te oro, mā te tūhura i ngā oro reo, oro taiao, oro puoro hei whakapuaki whakaaro, kare ā-roto rānei
• ki te reo, mā te tāwhai i ngā oro reo, ngā waiata, ngā kōrero ā-waha rānei i runga i te ngākau māia
• ki te neke, mā te whakamahi i ngā neke ā-tinana me te tūhura i te ngoi me te āhua o aua neke hei whakaari i ngā kōrero, ngā whakaaro, ngā kare ā-roto rānei
• ki te mahara pohewa, mā te whai i ngā whakaaro tene me te wairua koa hei waihanga mahi auaha.

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

• ki te whakamahi i ngā rawa, ngā neke, ngā oro i runga i te whakaaro pohewa.

Hei tauira
Mā te toiorooro

• whakamātauhia ētahi taonga papā (hei tauira, he rākau, he pahū, he rarā), ā, tūhuratia ngā oro rerekē hei kaute i ngā manawataki (hei tauira, te takirua me te takiwhā)
• tāwhaitia he manawataki, ā, panonihia kia hua mai he manawataki rerekē 
• whakamahia te reo ā-waha hei tāwhai i ngā oro kararehe (hei tauira, he manu, he kurī), ngā oro taiao rānei (hei tauira, te hau, te ua) 
• whakamātauhia te tangi, te kahaoro me te hāoro mā ngā waiata poto, mā ngā kīanga tautitotito rānei
• whakawhenumihia ngā nekehanga me ngā oro (hei tauira, te pakipaki me te takahi hei whakaatu i te ua me tētahi kararehe e oma ana)
• panonihia te terenga, te rahi, te kaha rānei o ngā nekehanga hei whakaatu i ngā kare ā-roto rerekē, i ngā wāhanga rerekē rānei o tētahi pakiwaitara 
• waihangatia, ā, whakaaturia ētahi raupapa poto e whakakotahi ana i te reo, te papā me te nekehanga
• whakamahia tētahi pūrākau, tētahi whakaaro auaha rānei hei waihanga, hei whakaatu i ētahi raupapa poto, ā, whai whakaarohia te kōrero kei ia raupapa.

Mā te toinekeneke

• tāwhaitia ētahi nekehanga māmā (hei tauira, te pakipaki, te moe, te pōwhiriwhiri), ā, waihangatia ētahi raupapa poto 
• whakaarihia tētahi kiripuaki (hei tauira, he taniwha, he manu, he tamaiti), tētahi kare ā-roto rānei (hei tauira, te harikoa, te ohorere, te matakū) mā te whakamahi i te reo me te tinana
• whakamarohitia ngā āhua me ngā oro kia mārama, kia pārekareka te tūhura
• whakaaturia tētahi āhuatanga māmā, tētahi kare ā-roto rānei i runga i te wahangū, ā, āta tirohia ngā urupare
• panonihia ngā tūranga whakaari kia whai wāhi ki te rongo me te mātai i ngā kare ā-roto me nga pūrākau rerekē anō hoki.

Mā ngā mata ā Tū

• whakamahia ngā rākau hei tāruarua i ngā karo me ngā tūnga waewae, ā, arohia te reretahi, te pakari, me te hāngai o ngā mahi
• waihangatia he manawataki ki ngā rākau mā te paopao, te hākuku, te patu rānei kia reretahi ai ki ngā tūnga rākau
• whakapapahia ngā manawataki māmā, ā, whakaritea te oro me ngā nekehanga kia reretahi
• waihangatia he raupapatanga nekehanga poto hei whakaatu i tētahi kōrero, tētahi āhuatanga, tētahi kāpeka rānei (hei tauira, te tiaki ngahere, te whai taniwha)
• tūhuratia ngā tūranga, te kōrero, me te auahatanga o ngā nekehanga me te oro.

Mā te toiataata

• whakamahia te waituhi, ngā paraihe, ngā hautai, ngā matimati rānei hei waihanga i ngā ira, ngā rārangi, me ngā rauru i runga i te ngākau koa, kaua ki te tika o te putanga
• kohia ngā rau, ngā hiako, ngā toka rānei hei waihanga i ētahi tā ki ngā pene hinu, te tioka rānei
• āta tirohia, ā, kōrerohia ngā hua rerekē e kitea ana
• whakawhenumihia ētahi rawatoi haumaru hei waihanga i tētahi toi piripiri e whakaatu ana i tētahi kōrero, tētahi kare ā-roto, tētahi whakaaro rānei
• matapakihia ngā kōwhiringa auaha me te rōpū.

Te Tau 2

Ka mōhio te mokopuna:

• ki te kōwhiri, mā te whiriwhiri i ngā oro, ngā rawa, ngā neke rānei i runga i te wairua ngahau
• ki te tūhura, mā te torotoro i ngā mahi auaha pēnei me te tuhi, te kanikani, te waiata rānei
• ki te āhua ā-mahi, mā te whakamātau i ngā mahi auaha pēnei me te hārau, te pūrua, te patopato, te hanga āhua rānei e eke haere ai te mahi
• ki te taputapu, mā te whakamātau i ngā taputapu pēnei me te paraihe, ngā ringaringa me ngā rawa taiao hei whakaputa ata, oro, neke rānei 
• ki te hua auaha, mā te tūhura me te kōtuitui i ngā rawa, ngā taputapu, ngā neke rānei kia puta ai tētahi hua.

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

• ki te whakamātau i ngā pūkenga, ngā rawa, ngā taputapu, ngā oro me ngā neke hei whakaputa hua auaha.

Hei tauira
Mā te toiorooro

• tūhuratia te waiata, te pakipaki, te patopato, te kareu puoro rānei, me te rongo i te wairua o tēnā, o tēnā hei waihanga, hei whakaatu i ngā tauira tāruarua
• whakamātauhia ngā momo oro, rangi rānei (hei tauira, te hoihoi me te ngū, te reo tōiri me te reo ngunguru, te whakatere me te whakpōturi)
• whakawhenumihia ngā nekehanga me ngā oro i runga i te wairua harikoa hei tūhura i te whakapuakitanga
• tāruaruatia ētahi raupapatanga patopato, pakipaki, kareu rānei, ā, āta panonihia
• tūhuratia ngā momo puoro (hei tauira, he pahū, he rarā, he rākau), ā, āta whakarongo ki te rerekētanga o ngā oro 
• whakamātauhia, ā, whakawhenumihia ngā taputapu me ngā rawa hei waihanga whakapaparanga oro.

Mā te toinekeneke

• tūhuratia ngā nekehanga pērā me te peke, te takahuri, te hītengitengi, te ngōki rānei, ā, āta tirohia ngā mea pai, ngā mea āhuru rānei
• uruparetia ētahi tohutohu (hei tauira, ‘takahia ānō nei ko Rongokako koe’, ‘nekehia tō tinana me te mea nei e rewarewa ana’) hei tūhura i te āhua o ngā nekehanga 
• tāruaruatia ngā nekehanga, tēnā, panonihia te rahi, te tere, te teitei kia pakari ai, ā, tirohia ngā pānga
• whakamahia te tinana hei whakapuaki i ngā kare ā-roto (hei tauira, ngā ringa tuwhera mō te harikoa, te hīkoi pōturi mō te mauritau, te hītengi whitawhita mō te hīkaka)
• whakawhenumihia ētahi nekehanga hei whakapuaki i ētahi ‘kōrero nekehanga’.

Mā ngā mata a Tū

• tūhuratia ngā momo tūnga me ngā momo puinga ki te rākau, ki te poi rānei, ā, āta whakaarohia ngā mea māmā, ngā mea kaha ake rānei
• whakamātauhia ngā huarahi rerekē hei pupuri, hei tuku rānei i te rākau (hei tauira, ā-toropaepae, ā-poupoutahi, ā-tū matau rānei)
• mahi takiropū kia whakamātauhia te pupuri me te tuku i ngā rākau (hei tauira, ā-toropaepae, ā-poupoutahi, ā-tū matau rānei), ā, āta tirohia ngā rerekētanga ka puta i te manawataki me te nekehanga
• tāruaruatia ētahi raupapa māmā (hei tauira, te hiki, te piu, te tuku) hei whakapai i te manawataki, i te puringa, me te ia
• whakawhenumihia ngā tūnga rākau, ngā piunga rākau, me ngā patō ki ētahi raupapatanga poto hei whakapuaki i tētahi kōrero, kare ā-roto rānei.

Mā te toiataata

• tūhuratia ngā momo rawatoi (hei tauira, ngā waituhi, ngā pene hinu, ngā rauemi toi piripiri, ngā tioka, ngā rawa o te taiao), ā, kōwhiria ngā mea e pai ana ki a koe
• whakamātauhia ngā āhua ā-mahi (hei tauira, te tahitahi, te hawahawa, te tuhituhi rānei) ā, āta tirohia te pānga o ia āhua ā-mahi
• whakaharatau i ngā āhua ā-mahi, pērā i te tārua rārangi, te whakapapa tae, te kaha o te pana rānei kia tika ai
• whakawhenumihia ngā rauemi (hei tauira, te waituhi me te toi piripiri, te pene hinu me te waituhi waimeha) kia tirohia ngā hua o te whakapaparanga.

Te Tau 3

Ka mōhio te mokopuna:

• ki te tuakiri, mā te tūhura me te whakaatu i ngā āhuatanga o tōna ao, ōna aronga, tōna ahurea rānei kei tāna mahi auaha
• ki te whakapuaki, mā te whakamahi i te oro, te tuone, te neke, te ata rānei hei whakaputa whakaaro, kare ā-roto rānei
• ki te mahi tahi, mā te whakamahere, te waihanga mahi, te whakaatu rānei me ōna hoa
• ki te āhua ā-mahi, mā te whai i ngā tukanga pēnei me te whakapaparanga waituhi, te tuitui māmā, te hanga tauira manawataki rānei
• ki te whakawhenumi, mā te kōtuitui i ngā rawa, ngā oro, ngā kakano rānei hei waihanga mahinga toi.

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

• ki te whakamahi i ngā āhua ā-mahi, ngā rawa me ngā tukanga hei whakapuaki i ōna whakaaro me tōna tuakiri.

Hei tauira
Mā te toiorooro

• waihangatia tētahi titonga māmā hei whakaatu i tētahi kare ā-roto (hei tauira, te harikoa, te hiamoe, te ihiihi), tētahi āhua o te tuakiri rānei
• kōrerohia, ā, whakamāramatia te take i kōwhiria ai ētahi oro hei whakaatu i ngā kare ā-roto, whakaaro rānei kei tētahi titonga
• whakamahia te reo, ngā pakipaki tinana, ngā taonga puoro rānei hei whakaatu i te hononga whaiaro ki tētahi oro, tētahi kare ā-roto, tētahi pūrākau rānei
• whakamātauhia te teitei o te oro, te manawataki, me te tere hei whakapakari i te whakapuakitanga, ā, whakatairitea ngā tere rerekē, kia rua ngā wā tere ake, kia haurua te tere rānei (hei tauira, mō te hoto manawa, kia 60 ngā mokowhiti i ia meneti me te 120 ngā mokowhiti i ia meneti, arā, he rearua)
• mahi takitoru, takiwhā rānei ki te waihanga, ki te whakaatu hoki i tētahi manawataki, tētahi raupapa oro rānei e whakapuaki ana i tētahi kōrero ā-rōpū
• kōwhiriwhiria ngā tūranga, ā, whakaurua ngā rourou a tēnā, a tēnā kia whakakotahi ai i tētahi whakaaturanga ā-rōpū
• whakawhenumihia ngā pakipaki, ngā takahi, me ngā oro rarā, tāruaruatia rānei ngā tauira manawataki hei waihanga oro paparanga mā ngā kāri kua tuhia ki ngā tohu puoro o Piritana (hei tauira, te takitahi, te takihaurua, te ngū) me ngā taurite o Amerika (hei tauira, te takihauwhā, te takihauwaru, te ngū)
• whakaurua ngā āhua a-mahi paparanga ki ngā titonga hei whakakaha i te wheako whakarongo.

Mā te toinekeneke

• waihangatia tētahi kanikani poto hei whakaatu i tētahi kare ā-roto (hei tauira, te manahau, te āmaimai), tētahi āhuatanga ahurea rānei (hei tauira, ngā tuone kapa haka) 
• āta whakaarohia ngā nekehanga i kōwhiria mō tētahi raupapa nekehanga, ka pēhea hoki aua kōwhiringa e whai hononga ai ki te whakapuakitanga o te kaupapa
• whakamahia te tinana me te kanohi hei whakapuaki i ngā kare a-roto, i tētahi pūrākau rānei
• whakamātauhia ngā tini āhuatanga o te terenga, te rahi, me te kaha o ngā nekehanga
• mahi takirōpū ki te waihanga i ngā whakaahua tūmotu, i ngā kāpeka poto rānei
• kōwhiriwhiria ngā tūranga, ā, whakaurua ngā whakaaro katoa
• whakaharatau mā te tārua tuone, te whakaata i ngā hoa, me te whakapapa i ngā nekehanga
• whakapakarihia ngā āhua ā-mahi mā te tārua me te whakarongo ki ngā urupare a ngā hoa.

Mā ngā mata a Tū

• tūhuratia ētahi nekehanga māmā hei whakapuaki i te manawataki, ngā kare ā-roto, te ngoi rānei
• whakaarohia te hononga o ngā nekehanga ki ngā wheako whaiaro
• whakamahia te hā, te tū, me ngā nekehanga hei whakaatu i te mana, te wairua, te hononga rānei ki tētahi kaupapa
• whakaarohia ka pēhea te tere, te tū, te ngoi rānei e whakaaweawe i te whakapuakitanga 
• mahi takirua, takitoru rānei ki te waihanga i tētahi raupapa piunga rākau, piunga poi rānei, me te whakamahi i te manawataki me te tū
• mahi tahi hei whakakotahi i ngā nekehanga takitahi kia waihanga i tētahi raupapa
• whāia te manawataki kia āta neke i ngā tūnga rākau, kia reretahi hoki me te rōpū
• whakapakarihia ngā āhua ā-mahi kia kaha ake ai te whakapuakitanga o te mahi.

Mā te toiataata

• waihangatia tētahi whakaahua kiriaro, tētahi mahinga toi rānei hei whakaatu i te tuakiri, i te ahurea, i ngā kare ā-roto rānei
• whakamāramatia te take i whakamahia ai ngā tae, ngā tohu, ngā waitohu kei tētahi mahinga toi
• tūhuratia ngā tae, ngā kakano, ngā tohu rānei hei whakapuaki i ngā kare ā-roto, i ngā whakaaro rānei
• whakamahia ngā āhua ā-mahi auaha pēnei me te waituhi, te toi piripiri, te whakapapa rānei hei tūhura i ngā whakaaro
• mahi takirōpū ki te waihanga i tētahi toi piripiri nui, tētahi matarahi rānei, e whakaatu ana i tētahi kaupapa, i tētahi wheako ngātahi rānei
• waihangatia tētahi mahinga toi ā-rōpū, ā, mahi tahi kia whakatau i ngā tae, ngā tauira, me te whakatakotoranga o ngā huānga.

Te Tau 1

Ka mōhio te mokopuna:

• ki te urupare, mā te whakamahi i te reo māmā, te mahi ā-tinana, te neke rānei hei tuku urupare tene
• ki te whakawhiti kōrero, mā te kōrero, te whakaatu, te tuhi, te whakaari rānei i ōna whakaaro
• ki te whakapuaki, mā te āta kōwhiri i ngā oro, ngā ata, ngā neke rānei
• ki te tūhura, mā te whakamātau i ngā rawa, ngā mahi ā-tinana, ngā whakaaro rerekē rānei kei ngā mahi auaha.

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

• ki te mahi me te tuku urupare i runga i te wairua tene.

Hei tauira
Mā te toiorooro

• tuku urupare ki tētahi waiata māma, tētahi manawataki rānei mā tētahi kupu, tētahi tohu ā-tinana, tētahi nekehanga rānei hei whakaatu i te kare ā-roto
• whakaingoatia ngā oro kua waihangatia e ngā taonga puoro, e te reo rānei mā te whakamahinga o ngā kupu (hei tauira, hoihoi, ngū) me ngā tohu ā-tinana rānei
• kōwhiria ngā oro, ngā nekehanga rānei hei whakapuaki i tētahi kare ā-roto (hei tauira, te manahau, te ohorere)
• whakamātauhia te teitei o te oro, te manawataki, te ngao, te kaha rānei hei tūhura i ngā momo whakapuakitanga
• tūhuratia ngā momo taonga puoro (hei tauira, he rarā, ētahi taputapu rānei) hei waihanga oro
• āta tirohia ngā rerekētanga ka puta i te oro nā te patopato, te ngāruerue, te hākuku me te whakakōtahi i ngā taonga pooro.

Mā te toinekeneke

• tāruaruatia tētahi nekehanga poto (hei tauira, te takahuri, te takahi, te toro), uruparetia rānei mā tētahi nekehanga hei whakapuaki i tetahi kare ā-roto
• tū toka ki tētahi āhua ā-tinana, ā-kanohi rānei hei whakaatu i tētahi kare ā-roto i puta mai i tētahi puoro, tētahi pūrākau rānei
• whakaputaina ngā kare ā-roto mā te kōrero, mā te tinana rānei
• whakamātauhia ngā rerekētanga o ngā nekehanga (hei tauira, te whakatere me te whakapōturi, te whakanui me te whakaiti, te whakapiki me te whakaheke) hei kite i ngā pānga me ngā hua.

Mā ngā mahi a Tū

• urupare ki ngā nekehanga rākau māmā (hei tauira, te pao, te hiki) mā te oro, te kupu, te tuone rānei
• tirohia, ā, whakamōhiotia ngā tino nekehanga mā te kōrero, mā ngā āhua ā-tinana rānei
• kōwhiria ngā nekehanga, ngā āhua ā-tinana rānei hei whakaatu i ngā kare ā-roto e hāngai ana ki ngā nekehanga rākau
• whakamātauhia ngā āhuatanga nekehanga (hei tauira, te tere, te pōturi, te teitei, te māmā, te taumaha) hei kite i ngā pānga ki te manawataki me te wairua.

Mā te toiataata

• urupare ki tētahi ata, tētahi tauira, tētahi mahinga toi rānei mā te tohu, te tae, te āhua ā-tinana rānei hei whakaatu i ngā kare ā-roto
• whakamāramatia ngā kōwhiringa me ngā take i kōwhiria ai ngā tae, ngā āhua, ngā tohu rānei mō tētahi mahinga toi
• kōwhiria ngā tae, ngā taputapu, me ngā rauemi hei whakaatu i te kare ā-roto, tētahi wāhanga pūrākau, te tuakiri whaioro rānei
• whakamātauhia ngā rawa rerekē, ā, āta tirohia te pānga o te whakawhenumi me te whakapapa i ngā tae, ngā āhua, me ngā kakano.

Te Tau 2

Ka mōhio te mokopuna:

• ki te oro, mā te tuku pātai mō te ahunga mai o te oro, ka pēhea rānei te whakatangi taonga puoro, me te hanga oro e āhua rite ana
• ki te neke, mā te mātakitaki i ngā neke a te kaiwhakaari, kaihaka rānei, me te tāwhai, te panoni rānei i aua neke hei tūhura i ngā hua auaha
• ki te whakapuaki, mā te whakamahi i ngā kupu, ngā mahi ā-tīnana, ngā tuhi rānei kei te mahi auaha
• ki te tautohu, mā te tohutohu i ngā huānga māmā pēnei me te tae, te kakano, te rere rānei kei ngā mahi auaha
• ki te whakawhiti kōrero, mā te whakamārama i ōna aronga me ōna matakawa, he aha hoki i pērā ai.

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

• ki te whakamahi i te toiorooro, te toinekeneke me te toiataata hei whakaputa whakaaro.

Hei tauira
Mā te toiorooro

• tūhuratia ka pēhea te waihanga oro mā te whakamahi i ngā momo taonga puoro, ngā taputapu rānei
• tāruaruatia ngā tauira manawataki, ngā tangi rānei i ngā waiata, ā, tautohua te tere, ngā kahaoro me ngā tauira manawataki poto
• whakamātauhia ngā rerekētanga o ngā nekehanga, arā, te tere, te aronga, ngā wāhanga o te tinana ka whakamahia
• whakamahia ngā tohu ā-tinana, ngā nekehanga rānei hei whakaatu i ngā āhuatanga oro pēnā me te hoihoi, te māmā, te hītawe, te tangi mārū
• arahina tētahi mahi tira, tētahi titonga puoro rānei kia tūhuratia te mahi puoro hei ara whakapuaki i te kōrero me te whakaaro
• tautohua ngā tino oro, tino nekehanga rānei, ā, whakamāramatia he aha i pērā ai.

Mā te toinekeneke

• tāruaruatia ngā raupapa nekehanga, ā, panonihia te manawataki, te rahi, te aronga rānei
• kōrerohia ngā āhua me ngā pānga i waihangatia e ngā nekehanga rerekē
• nekehia te tinana hei whakaatu i ngā kare ā-roto rerekē (hei tauira, te nui me te pōturi mō te mauritau, te tere me te iti mō te ihiihi)
• whakaarohia ka pēhea ngā nekehanga e whakaatu i ngā kare ā-roto
• āta tirohia ngā āhuatanga pērā me te rahi, te tere, te tāruatanga, te aronga rānei, ā, tūhuratia te pānga o ngā āhuatanga nei ki te whakaaturanga
• whakakotahitia ngā oro (hei tauira, te pakipaki, te takahi) me ngā āhua ā-tinana hei whakaatu i tētahi pūrākau, tētahi whakaaro rānei
• whakaaturia ngā raupapa nekehanga ki te rōpū, ā, whakamāramatia ngā kōwhiringa nekehanga me ngā kōwhiringa oro.

Mā ngā mahi a Tū

• tūhuratia ka pēhea ngā rerekētanga o te tere me te kahaoro e panoni i te manawataki
• tāruaruatia, ā, whakamātauhia ngā manawataki rerekē
• whakakotahitia ngā rākau, ngā taonga puoro rānei me ngā nekehanga ā-tinana (hei tauira, te takahi, te piu) hei whakaatu i tētahi kaupapa, tētahi kare ā-roto rānei
• āta tirohia, ā, panonihia te manawataki, te kaha, me ngā āhuatanga ā-tinana hei whakaatu i tētahi kaupapa, tētahi kare ā-roto rānei
• tūhuratia ngā momo rākau, taonga puoro rānei, ā, matapakihia ngā pānga ki te oro me ngā nekehanga.

Mā te toiataata

• kōwhiria ngā tae me ngā āhuahanga hei whakapuaki i ngā kare ā-roto, ā, whakamāramatia ngā kōwhiringa
• whakawhenumihia ngā tae e rua, ā, kōrerohia ngā pānga, ngā kare ā-roto rānei ka hua mai i ngā tae kua whakawhenumihia
• tirohia ngā mahinga toi, ā, whāngaihia ngā whakaaro mō ngā take i kōwhiria ai ngā tae me ngā āhua
• whakawhenumihia ngā tae, ngā āhuahanga, me ngā kakano mā te whakamahi i ngā momo taputapu (hei tauira, ngā waituhi, ngā pene hinu, ngā toi piripiri) hei tūhura i ngā toiataata.

Te Tau 3

Ka mōhio te mokopuna:

• ki te whakawhiti kōrero, mā te āta whakamahi i te manawataki, te āhuahanga me te mahi ā-tinana hei whakapuaki whakaaro, kare ā-roto rānei
• ki te whakamārama, mā te whakaputa whakaaro mō tāna e kite ai, e rongo ai i ngā mahi auaha
• ki te whakamāori, mā te tūhura i te pūtake o ngā huānga kei ngā mahi auaha
• ki te aroā, mā te mōhio me te whakamārama i ngā kare ā-roto e pupū ake i tāna tūhura i ngā mahi auaha
• ki te whai whakaaro, mā te whakawhiti kōrero mō ngā kare ā-roto me ngā aronga hei whakapai ake i tāna ake mahi.

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

•  ki te whakamārama me te tuku whakaaro mō tāna mahi me ngā mahi a tētahi atu.

Hei tauira
Mā te toiorooro

• waihangatia ētahi manawataki poto, rautaki oro rānei hei whakaatu i ngā kare ā-roto (hei tauira, te ihiihi, te mauri tau), ngā kōrero māmā rānei mā te whakamahi i ngā tuhinga puoro ā-ataata
• whakamahia ngā tuone, ngā nekehanga rānei hei whakapakari ake i te tuku o te oro (hei tauira, ngā mahi a te kaikōtui)
• āta whakarongo, ā, whakamāramatia ngā wāhanga o tētahi puna toioro; kōrerohia ngā panonitanga o te kahaoro, te manawataki, ngā kare ā-roto rānei 
• tautohua ngā orotaunaki kei ngā hopunga, ā, wānangahia ngā ara i hua mai ai ngā orotaunaki (hei tauira, te panoni o te manawataki, te tangi, te kahaoro rānei)
• mā te kōrero, te tuone, te neke rānei, whakamāramatia ngā kare ā-roto ka rangona nā ngā momo oro, ngā manawataki rānei.

Mā te toinekeneke

• waihangatia ētahi raupapa nekehanga poto hei whakapuaki i ngā kare ā-roto kua kōwhiria kētia mā te whakamahi i te mokowā, te tere, me te hanga o te tinana
• whakaaturia ngā raupapa nekehanga ki tētahi rōpū
• whakaarohia, ā, matapakihia ka pēhea ngā āhuatanga nekehenga (hei tauira, te tere, te māeneene, te taumaha, te māmā) e kawe ai i ngā wairua, ngā kōrero paki rānei
• tūhonoa ngā tuone ki te kōrero paki
• tuku whakaaro, tuku whakahokinga kōrero hoki ki tētahi atu mō tāna mahi whakaaturanga
• panonihia, whakawhānuitia rānei ngā raupapa nekehanga i runga i te whai whakaaro me ngā whakahokinga kōrero a tētahi atu ngā.

Mā ngā mata a Tū

• whakamahia ngā rākau, ngā papaki ā-tinana rānei hei tūhura i ngā tauira manawataki e whakaatu ana i ngā momo kare ā-roto
• whakawhenumihia ngā tuone me ngā manawataki hei whakapuaki i ngā whakaaro, ngā kare ā-roto rānei
• whakaarohia ngā pānga o te manawataki, te tere, te piunga rānei ki te wairua me te ngao 
• whakamātauhia ngā rerekētanga hei kite i te pānga ki ngā whakapuakitanga o tētahi mahi
• mahi takirōpū ki te wānanga i ngā whakamāramatanga ka hua mai i ngā momo nekehanga me ngā momo manawataki
• whai whakaaro ki ngā kōrero hei whakapakari i ngā raupapa nekehanga, ā, whakatinanahia.

Mā te toiataata

• waihangatia ngā toi ataata mā te whakamahi i ngā āhua, ngā rārangi, me ngā tae hei whakapuaki i ngā kare ā-roto, ngā whakaaro rānei
• whakamāramatia ka pēhea ngā tae, ngā āhua, ngā rārangi rānei e kawe ana i te wairua i hiahiatia
• whai whakaaro ki ngā mahi a tētahi atu, ā, kōrerohia ngā kare ā-roto, ngā whakaaro rānei ka kitea, ka rongona rānei
• whai whakaaro ki ngā kōrero whakapakari a tētahi atu, ā, panonihia kia rongo rawa ai te wairua i hiahiatia.

Te Tau 1

Ka mōhio te mokopuna:

• ki te titiro, mā te tirotiro me te maioha i ngā āhuatanga kei tāna mahi me ngā mahi a tētahi atu
• ki te whakapuaki, mā te whakaputa whakaaro, kōrero rānei mō tāna e kite ai, e rongo ai
• ki te manawa ū, mā te whai wāhi ki ngā kōrerorero mō ngā wheako auaha
• ki te rerekē, mā te tautohu i ngā āhuatanga rerekē kei ngā mahi auaha.

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

• ki te whakapuaki i ōna whakaaro me ōna kare ā-roto.

Mā te toiorooro

• whakarongo pīkari atu ki ngā hanga puoro a ētahi atu (hei tauira, te reo, te papā, ngā tumutumu), ā, tautohua te manawataki, te kahaoro, te wairua rānei
• whakanuia, ā, whakamāramatia ngā mahi a ētahi atu (hei tauira, ‘Haruru ana te whare i tō takahi’, ‘He whakapapa pounamu tō manawataki’)
• tākarohia ngā kēmu tautitotito, whakanuia ngā mahi katoa mā te kupu, mā ngā tuone rānei (hei tauira, te pakipaki, te menemene, te whakatū kōnui)
• whakatauritea ngā tauira puoro rerekē (hei tauira, te tere me te pōturi, te hoihoi me te mārire rānei) ā, kōrerohia ngā rerekētanga i rangona.

Mā te toinekeneke

• mātakitakihia ngā nekehanga a ngā hoa (hei tauira, te peke, te whātoro, te takahuri), ā, tirohia ngā rerekētanga o te rahi, te tere, te ngao rānei
• whakanuia ngā whakaaturanga a ētahi atu (hei tauira, ‘I pai ki ahau te whānui o tō toro’, ‘I tere rawa atu tēnā takahuri’)
• tāwhaitia, whakamātauhia rānei ngā tuone me ngā nekehanga, āta tirohia te rerekētanga o te āhua o ngā nekehanga (hei tauira, te tere me te pōturi, te nui me te iti).

Mā ngā mata a Tū

• mātakitakihia ngā piunga rākau, ngā tauira nekehanga rānei a ētahi atu, hei tautohu i ngā painga, pēnei i te manawataki, te reretahi me te aro
• whakanuia ngā mahi takirōpū, tākitahi rānei, ā, whakamihia ngā āhuatanga motuhake
• tāruaruatia ngā tauira rākau, papaki ā-tinana rānei (hei tauira, te pao-pao, tū me te pao, paki, takahi), ā, matapakihia ngā rerekētanga i kitea.

Mā te toiataata

• hīkoi haere i ngā whare whakaatu toi hei tirotiro haere ki ngā mahinga toi a ētahi atu (hei tauira, ngā tuinga, ngā mahinga waituhi, ngā toi piripiri)
• kōrerohia ngā painga o ngā mahinga toi a ētahi atu (hei tauira, ngā tae, ngā hanga, ngā tauira, te kōrero paki rānei)
• whakatauritea ngā mahinga toi e rua, ā, whakamāramatia te rerekētanga o ngā tae, ngā āhua, me te rahi
• whakaaturia ētahi mahinga toi whaiaro ki te rōpū, ā, whakamātauhia te tuku i ngā mihi whakamanawa mā te kōrero, te tuhituhi, te whakamahinga rānei o ngā piri tuku.

Te Tau 2

Ka mōhio te mokopuna:

• ki te titiro, mā te āta tirotiro ki ngā āhuatanga o tāna mahi auaha me ngā mahi auaha a tangata kē
• ki te whakawhiti kōrero, mā te whakamahi i ngā kupu me ngā kōrero hei whakaputa whakaaro mō tāna e kite ai, e rongo ai
• ki te kōrerorero, mā te whakaputa whakaaro me te tuku pātai mō tāna e kite ai, e rongo ai rānei
• ki te hinengaro pākiki, mā te whakaaroaro ki te ahunga, te pūtake rānei o ngā mahi auaha
• ki te manawa ū, mā te whai wāhi ki ngā kōrerorero ā-rōpū i runga i te whakaaro whakaute.

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

• ki te mātakitaki me te kōrerorero i ngā mahi auaha.

Hei tauira
Mā te toiorooro

• tautohua ngā āhuatanga o ngā mahi puoro (hei tauira, te manawataki, te kahaoro, te kakano, te tangi), ā, whakamāramatia te awenga o ēnei āhuatanga ki te wairua ka rangona
• whakamahia te puoro hei whakapuaki kōrero, whakaaro, kare ā-roto hoki
• tautohua ngā tohu me ngā ingoa (hei tauira, he oro takitahi, takihauwhā pēnei me te 𝅘𝅥 [ta], he oro takihaurua, takihauwaru pēnei me te 𝅘𝅥𝅮 [ti-ti] rānei)
• whakamahia te reo, te tinana, ngā taonga puoro rānei hei waihanga urupare e whakaata ana i ngā kare ā-roto, ngā kōrero, te horopaki ahurea rānei o te puoro
• whakamāramatia ngā puoro rerekē (hei tauira, te tere me te pōturi, te hoihoi me te mārire), ā, tūhonoa ngā kōwhiringa puoro ki te kaupapa o te whakapuakitanga
• tāwhaitia, panonihia rānei ngā oro i rangona i te akomanga, ā, whakamātauhia te panonitanga o te manawataki, te kahaoro, te tere rānei hei waihanga i ngā oro motuhake.

Mā te toinekeneke

• tātarihia te whakaaturanga nekehanga a tētahi atu, tirohia ngā āhuatanga pērā me te āhua o ngā nekehanga, te ngao, me te wairua o ngā mahi
• hopukina ngā wāhanga pai o tētahi whakaaturanga mā te tuhi, te tohu, te nekeneke rānei, ā, whakamāramatia te hononga o te nekehanga me te kare ā-roto 
• kōrerohia ka pēhea ngā nekehanga e whakaatu i ngā kōrero tuku iho, ngā tikanga, ngā āhuatanga rānei o te ahurea, ā, whakamātauhia ngā ara rerekē hei whakapuaki i te whakaaro ōrite
• whāngaihia ētahi kōrero akiaki ki ētahi atu, whai whakaaro ki ngā āhuatanga i kitea, te ngao, me te whakapuakitanga anō hoki, ā, titia aua kōrero ki te rae hei ārahi i ngā mahi.

Mā ngā mata a Tū

• mātakitakihia ngā piunga rākau, ngā raupapa papaki ā-tinana rānei, ā, tautohua ngā āhuatanga pērā me te manawataki, te tūnga, me te rerehua o ngā nekehanga
• wānangahia te pānga o ngā tūnga rerekē, te manawataki, me te ngoi ki te kounga me te wairua o ngā mahi
• tūhuratia, ā, kōrerohia te ahurea i takea mai ngā nekehanga (hei tauira, nō Aotearoa, nō Ngōi Māori, nō ngā moutere o Te Moananui-a-Kiwa, nō whenua, ahurea kē rānei), ā, whakamāramatia te tikanga o ngā nekehanga
• i runga anō i ngā urupare, me ngā whakaaro kua tukuna, panonihia ngā nekehanga, te manawataki rānei, ā, āta arohia hoki ngā momo whakapuakitanga.

Mā te toiataata

• āta tirohia ngā mahinga toi a ētahi atu, whakamāramatia ngā huānga toi (hei tauira, ngā rārangi, ngā tae, ngā kakano, ngā āhua), ā, whakamāoritia ngā kare ā-roto, ngā kōrero rānei ka puta i aua huānga
• whakatauritea ētahi mahinga toi, tautohua ngā āhuatanga o te waihanga me ngā rerekētanga o te ara i whāia, ā, kōrerohia ngā pānga o aua kitenga
• tūhuratia te ngako o tētahi mahinga toi (hei tauira, ngā kōrero, te taiao, te whānau), ā, whakaarohia ngā tikanga ahurea i ārahi i ngā kōwhiringa toi
• whāngaihia ētahi kōrero akiaki, uia ētahi pātai hei whakakipakipa i a Hirikapo, ā, waiho mā ngā hua whakawhiti whakaaro ngā mahi e ārahi, e whakapakari ake.

Te Tau 3

Ka mōhio te mokopuna:

• ki te whakamāori, mā te whakamārama i ōna whakaaro mō te pūtake, te tikanga rānei o ngā mahi auaha
• ki te whakawhiti kōrero, mā te whakamahi i te reo hei whakaputa whakaaro i runga i te mārama
• ki te hononga, mā te mārama ka pēhea te mahi auaha e akiaki i te ngākau whai maioha, whai aroha mō tētahi atu
• ki te pakirehua, mā te tuku pātai mō te pūtake me te tikanga o ngā mahi auaha
• ki te pūtake, mā te tūhura i te tikanga me te ahunga mai o ngā momo mahi auaha.

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

• ki te tautohu, te whakamārama, te whakamaori rānei i ōna whakaaro.

Hei tauira
Mā te toiorooro

• whakarongo ki ētahi waiata, ā, kōrerohia ngā tikanga/tohu o ngā oro i rangona — arā, ngā kare ā-roto, ngā pūrākau, ngā ariā ahurea. Matapakihia ngā take i pērā ai te manawataki, te rangi, me te tere o te waiata.
• whakamahia te reo, ngā taonga puoro, ngā pakipaki ā-tinana hei urupare ki tētahi kōrero, tētahi kaupapa, tētahi kare ā-roto rānei i te waiata. Whakamāramatia me pēhea e tau ai te māramatanga ki tangata kē atu.
• whāngaihia ngā whakaaro ki te rōpū, matapakihia te māramatanga ka tau iho ina panonihia ai.
• whakaarohia te kaupapa o tētahi titonga, whakaaturanga rānei — arā, he whakangahau, he whakaratarata, he kōrero paki, he whakapuaki kare ā-roto, he aha atu rānei? Matapakihia te aweawe o te horopaki ki ngā kōwhiringa puoro.

Mā te toinekeneke

• mātakitakihia tētahi whakaaturanga, tētahi raupapa nekehanga rānei, ā, tātarihia ngā kiripuaki, te wairua me te ngako o ngā mahi. Whakaarohia me pēhea e whakaatu ai te ngako i ngā mahi ā-tinana, ngā mahi ā-kanohi, me ngā tūnga ā-rōpū. 
• mahi takirōpū ki te waihanga, ki te panoni rānei i tētahi kāpeka. Matapakihia ngā nekehanga rerekē me te pānga o aua nekehanga ki te mauri me te māramatanga ka tau rānei ki te hunga mātakitaki.
• whakamātauhia ētahi ara hei whakaatu i ngā kare ā-roto, ngā nekehanga rānei. Uia rā ngā pātai: ‘He aha i pai ai tēnei nekehanga?’, ‘He ara anō hei whakaatu i tēnei kare ā-roto?’ 
• matapakihia he aha pea ngā kiriwhakaari i whakatau ai i te raupapa nekehanga hei kōrero paki, hei whakaatu ahurea, hei whakangahau, hei whakapuaki kare ā-roto rānei.

Mā ngā mata a Tū

• āta mātakitakihia ngā piunga rākau, ngā papaki ā-tinana rānei, whakamāramatia ngā whakaaro, ngā ariā, ngā kurahuna rānei (hei tauira, te māia, te taurite, te kotahitanga)
• tūhuratia ka pēhea te tū takirōpū, te whakahaere me te reretahi e whakapuaki i ngā ariā me ngā whakaaro, ā, kōrerohia me te rōpū
• waihangatia tētahi raupapa nekehanga hei whakapuaki i tētahi whakaaro, tētahi ariā rānei. Kōrerohia ngā nekehanga me ngā whakamāramatanga.
• whakaarohia ētahi panonitanga: ‘Me pēhea te whakarerekē i te manawataki kia whakaatu i te mauri tau?, ‘He aha ngā nekehanga e tohu ana i te māia, te hononga ki te whenua rānei?’

Mā te toiataata

• tirohia ngā mahinga toi, ā, kōrerohia te wairua, ngā kare ā-roto me ngā tohu ka puta i ngā huānga pēnei me te tae, te tauira, te hanga hei whakapuaki i ngā whakaaro
• whakatauritehia ētahi mahinga toi, ā, kōrerohia te mea e pārekareka ana ki te ngākau, ā, he aha i pērā ai, te taha ahurea, te taha kare ā-roto, te taha kōrero paki rānei
• uia ngā pātai mō te taha ki te waihanga: ‘He aha i kōwhiria ai ēnei tae, ēnei āhuahanga rānei e te ringatoi?’, ‘He aha pea ētahi tūhononga ki ngā kōrero tuku iho, ngā pūrākau, te whānau, te whenua rānei?’
• matapakihia te takune o ngā mahinga toi (hei tauira, hei kōrero paki, hei whakaatu kare ā-roto, hei whakanui ahurea, hei whakarākei rānei) me ngā kōwhiringa i tautoko i aua kaupapa.