Ngā Reo - Te Iho
Mana reo, mana whenua, mana tangata.
Ka tūhonohono te reo i a tātou ki tō tātou tuakiri, ki ō tātou tūrangawaewae, ki a tātou anō hoki.
Te Iho |
Mana reo, mana whenua, mana tangata.
Ka tūhonohono te reo i a tātou ki tō tātou tuakiri, ki ō tātou tūrangawaewae, ki a tātou anō hoki.
- Te Pūtake
- Te Hanga
- He Tirohanga Whānui
Te Pūtake
Ka ahuahua e ngā reo ō tātou mōhiotanga ki te ao me te āhua o te pānga o tēnā ki tēnā. Ka tūhonoa e ngā reo te tangata i ngā rohe, i te ao hoki. Mā te ako i tētahi reo anō, ka tuwhera ngā ara whakawhiti kōrero, ngā hononga hoki ki ngā tāngata nō ahurea kē.
Ka whakaahuatia e Ngā Reo ngā mōhiotanga, ngā pūkenga, me ngā waiaro e rite ai te mokopuna ki te whai wāhi atu ki tētahi ao e kanorau nei ngā tāngata, ngā reo, me ngā ahurea. Ka tautokona te mokopuna kia māia, kia kauanuanu hoki tana hūnuku i waenganui i te ao Māori me te ao whānui.
Te Hanga
Ngā Toi Mokopuna
Ko ngā toi mokopuna, me ngā pou e whā o Te Marautanga o Aotearoa, ka tautuhi i ngā taiaro kuneroa o te mokopuna kua whai wāhi atu ki te ako i a Ngā Reo, puta noa i te wā i a ia i te kura.
Ngā Whenu | Kia Tika | Kia Mārama | Kia Arero Taiaha | Kia Auaha |
|---|---|---|---|---|
Ngā Toi Mokopuna | Ka māia te mokopuna ki te whakamahi i tōna mōhiotanga ki te reo e ākona ana. | Ka huritao te mokopuna i te reo e whakamahia ana, e rangona ana, e pānuitia ana, e tuhia ana hoki e ia. | Ka whakamaiohatia, ka uaratia hoki e te mokopuna ētahi atu reo me ētahi atu ahurea. | Ka uaratia e te mokopuna te kanorautanga ā-reo. |
Ngā whenu
E whā ngā whenu o Ngā Reo e tūhonohono ana. Ka tautoko, ka whakaita hoki ia whenu i ērā atu — e taupuhipuhi ana tētahi ki tētahi, ā, me kōtuitui te whakaako e whanake ai te mokopuna hei kaiwhakawhiti kōrero e māia ana, e matatau ana hoki.
Te tika o te whakamahinga o te reo (Kia Tika)
- Te mōhiotanga kupu: E tika ana, e matatau ana hoki ngā tauira weteoro me ngā hanganga kupu o ia rā, o te kura, o ngā kaupapa whāiti hoki.
- Te mōhiotanga wetereo (te tātaikupu, ngā momo kupu): Ko te tātaikupu English me ngā momo kupu, e hua mai nei ko ngā rerenga kōrero e whāiti ana, e tūhonohono ana hoki i te maha atu o ngā horopaki.
- Te mōhiotanga tikanga tuhi (te arapū, te tuhi ā-ringa, te tātaki kupu, ngā kārawarawa, me te takoto ā-tuhi arowhānui): Ko ngā tikanga tātaki me ngā ture kārawarawa e whakaputaina ai ngā tuhinga e ariari ana, e tika ana, kua āta whakatakotoria hoki.
Te mārama ki ngā whakaaro me te tūhono i ngā whakaaro (Kia Mārama)
- Te mōhiotanga tikanga reo (te reo torohū, te reo whakaputa) - Ko te whakamāori, te hīkaro, te kōtuitui hoki i ngā tikanga i ngā kōrero, hei tautoko i te aroā hōhonu me te whai take o te whakapuakanga.
- Te mōhiotanga ahureo (te whakawhiti, te whiringa hirikapo) - Ko te āhua o te pāhekohekotanga o ngā reo me te whakawhitinga o ngā mōhiotanga reo puta i ngā reo, hei whakapakari i te mātau ki ngā reo maha me ngā āheinga mātau reo maha.
Te whai whakaaro me te whakahangahanga o te kōrero (Kia Arero Taiaha)
- Te mōhiotanga aropori (ngā ture o te kōrerorero, te aro ki tirohanga kē, ngā āheinga reo) - Ko ngā ture o te kōrerorero me ngā rautaki pāhekoheko e whakaute ai, e whai hua ai hoki te āhua o te whakawhitinga kōrero i ngā horopaki kanorau.
Te auaha me te ihiihi o te whakamahinga o te reo (Kia Auaha)
- Te mōhiotanga kōrero ā-waha, ā-tuhi (te pūtake o te kōrero, te takoto o te kōrero, te momo kōrero) - Ko ngā pūtakenga, ko ngā takotoranga, ko ngā momo hoki o te kōrero hei tārai i ngā kōrero ā-waha, ā-tuhi hoki e arorau ana, e auaha ana, e aro ana hoki ki te minenga.
- Te mōhiotanga mātākōrero (ngā hanga kōrero ahurea, ngā huānga kōrero, ngā āhuatanga reo) - Ko ngā kōrero ahurea me ngā nuka reo hei whakapuaki i ngā whakapuakanga e motuhenga ana, e auaha ana, e whai pānga ana hoki.
He Tirohanga Whānui
Puta noa i ngā Tūātupu 1–3, ka whanake haere a Ngā Reo mai i te kaha tautoko i te whakamahia o te reo, ki te motuhake haere, ki te tika haere, me te whai take haere o te whakawhiti kōrero. Ka whakaritea ngā akoranga ki ngā whenu e whā e tūhonohonoa ana, arā, ki a Kia Tika (Te tika o te whakamahinga o te reo), ki a Kia Mārama (Te mārama ki ngā whakaaro me te tūhono i ngā whakaaro), ki a Kia Arero Taiaha (Te whai whakaaro me te whakahangahanga o te kōrero), ki a Kia Auaha hoki (Te auaha me te ihiihi o te whakamahinga o te reo), ā, ko ngā toi mokopuna ka whakatairanga i te kaikōrero e māia ana, e huritao ana, e tūoho ahurea ana hoki. E aro ana ngā kokenga ki ngā tūātupu, kaua ki ngā tau, ā, ko Te Tūātupu 1 te tomokanga e tika ana mō te mokopuna kāore nei ōna wheako i te reo e ākona ana.
Kia Tika | Kia Mārama | Kia Arero Taiaha | Kia Auaha | |
|---|---|---|---|---|
Te Tūātupu 1 | te āhukahuka me te whakahua i ngā oro, i ngā kupu, me ngā kīanga o ia rā, kia tika | te whai māramatanga me te whakamahi i te reo kīanga hei kawe i te tikanga o te kōrero | te pāhekoheko i ngā ara māmā, kia tika | te whai wāhi ki ngā hanga ihiihi o te reo e ākona ana |
I Te Tūātupu 1, ka rumakina e te kaiako te mokopuna ki te reo ā-waha e haumako ana me te tā tōmua. Kā āhukahuka, ka puta hoki i te mokopuna ngā oro matua me ngā kupu auau; ka whakamahia ngā anga rerenga kōrero me ngā kīanga e māmā ana; ka whāia hoki ngā mahi pāhekoheko (te mihi, te tāpae tono kia hūmārika, te hohoko o te karawhiu). Ko ngā mātauranga e noho nei hei tūāpapa ka miramira i te mātai weteoro, i ngā kupu, i te wetereo māmā, me ngā tikanga tuhi (ngā pū/pūtohu, te hanga o ngā tānga) e kite ai te mokopuna i ngā tauira, e tika ai te whakahua, e tuhia ai hoki ngā kupu e taunga ana ia me ngā pārongo whaiaro. Ka tipu mai te māramatanga i ngā rautaki māmā (te tautohu i ngā kupu matua, te whakamahi ataata, te toai kia mārama) me te whai wāhi atu ki ngā kōrero poto e taunga ana ia, me ngā hanga ahurea (te waiata, te pūrākau).
Te Tūātupu 2 | te whai māramatanga me te whakaputa i ngā reremāmā me ngā kīanga e auau ana te whakamahia | te whai māramatanga ki ētahi atu, te whai hoki kia mārama ko ia (te whakamahi i ngā whakapuakanga poto) | te pāhekoheko i ngā horopaki e taunga ana, kia tika | te whakaputa i ngā hanga ihiihi o te reo e ākona ana |
|---|---|---|---|---|
I Te Tūātupu 2, ka whakawhānui, ka whakahaere hoki te mokopuna i tōna reo i ngā horopaki e taunga ana ia. Ka mārama ki a ia, ka puta hoki i a ia ngā rerenga māmā me ngā kīanga auau, puta noa i ngā take o ia rā; ka whakaritea, ka hāpaingia hoki ngā pāhekoheko poto (ngā tono, ngā pōhiri, ngā mea e paingia ana/kāore e paingia ana); ka hopukina hoki ngā whakaaro i ngā karere me ngā whakaahuatanga e poto ana. Ka whānui ake te mōhiotanga puta noa i te mātai weteoro (te haureo/ngā tohu āpiti), i ngā kupu (ngā huinga kupu me ngā rautaki), i te wetereo (ngā hanga whakakāhore, ngā tohu wāmahi māmā, ngā kupu kōiwi), me ngā tikanga tuhi (te tātaki kupu, ngā kārawarawa). Ka whakamahi te mokopuna i ngā rautaki aroā, whakaputa hoki (te matapae, te whakarōpū i ngā kupu matua, te whakarōpū kīanga), me te tīmata ki te whakahāngai i te reo ki te pūtake o te kōrero me te minenga.
Te Tūātupu 3 | te whai māramatanga me te whakamahi i ngā momo rerenga huhua me ngā momo kīanga whānui, kia tika | te whai māramatanga ki te ngā tuhinga tōroa me te tūhono i ngā whakaaro hei whakawhiti i te tikanga o te kōrero | te pāhekoheko i ngā horopaki kāore e tino taunga ana, tae atu ki ētahi horopaki kua whakatōkia ki te ahurea, kia tika | te whakamahi i te reo e ākona ana kia auaha, kia whai hua |
|---|---|---|---|---|
I Te Tūātupu 3, ka hāngai pū tā te mokopuna whakamahi i ngā hanga i ngā horopaki kāore e tino taunga ana. Ka whakahaeretia e ia tētahi puna kupu e whānui ake ana (tae noa atu ki ngā kupu kaupapa me ngā whānau kupu), ka whakamahia ngā rerepūhui, ka arotakengia, ka whakatikaina whaiarotia ngā hanga tōkau, ka tika haere hoki te whāia o ngā tikanga o te pūnaha tuhi. Ka whakaritea, ka waihangatia hoki e ia ngā tuhinga poto mō ngā pūtake e mārama ana (te whakamārama, te tohutohu, te kōrero ahurea), ka tātaritia ngā āhuatanga (te momo reo, te kīrehu, ngā hanga whakaute), ka whai wāhi hoki ia ki ngā matapakinga mā te whakamahi i te reo whakahangahanga hei whakapuaki i ngā whakaaro, i ngā whakaaetanga, me ngā whakahētanga. Ka kaha ake te āta whakamahia o te reo auaha mā roto mai i ngā nuka reo, i te manawataki, i te toai, me te reo whakaahua hei kawe i te tuakiri me te whāinga.
Ka whakaritea te mokopuna e Ngā Reo ki ngā mōhiotanga me ngā tikanga e whai wāhi ai ia ki ngā kaupapa marau e hāngai ana ki ngā Tau 11–13, pēnei i Te Reo Rotarota o Aotearoa, Te Reo Māori Kūki ‘Āirani, Te Reo Gāgana Tokelau, Te Reo Vagahau Niue, Te Reo Lea Faka-Tonga, Te Reo Gagana Sāmoa, Te Reo Hainamana (Mandarin), Te Reo Hapanihi, Te Reo Kōrea, Te Reo Wīwī, Te Reo Tiamana, me Te Reo Pāniora.
He Rauemi Tautoko i Ngā Reo
Add to collection
Ngā kōnae hei kapo
No files available for download.