Skip to main content

Ngā Reo - Te Tūātupu 3

Mana reo, mana whenua, mana tangata.
Ka tūhonohono te reo i a tātou ki tō tātou tuakiri, ki ō tātou tūrangawaewae, ki a tātou anō hoki..

<img src="/images/decorative.jpg" alt="" />

Ngā Whenu

Te Toi Mokopuna

Ka māia te mokopuna ki te whakamahi i tōna mōhiotanga ki te reo e ākona ana.

I ngā mahi ako reo anō, ka whanake te mōhiotanga o te mokopuna ki te reo me ōna whakatakotoranga. Mā tēnei e māia ake ai te mokopuna i tana mōhio ki te tika o te reo e whakamahia nei e ia — he puna kōrero te mokopuna.

Te Whenu

Kia Tika

Ko te whenu o Kia Tika (te tika o te whakamahinga o te reo) tētahi o ngā āhuatanga matua e noho ana hei tūāpapa i Ngā Reo. E hāngai ana tēnei ki te tika o te whakamahia o ngā hanganga reo, mā te tō mai i ngā mōhiotanga ki te oro, ki te kupu, ki te wetereo, me te āhua o te tuhi (ngā tikanga tuhi).

Te Mōhiotanga

Te Mōhiotanga Weteoro

Ko te āhukahuka, ko te whakaputa, me te rāwekeweke i ngā oro o te reo e ākona ana ētahi āhuatanga e tūāpapa ana ki te ākona o taua reo. Ko te mōhiotanga ki te pūnaha weteoro o te reo te tūāpapa o te reo ā-waha, e taea ai e te mokopuna te pānui, te tātaki kupu, te whakaputa reo hoki, mā te mōhio ki te ara e puta ai ngā oro me te ara e hua mai ai ngā kupu i ngā oro.

Te Tūātupu 3

Ka mōhio te mokopuna:  

  • ki ētahi kupu whānui e uaua ana ngā pūruatanga
  • ka whai pānga te hā ki te tikanga
  • ka whakaaweawe ngā tohu āpiti (hei tauira, ngā rārangi, ngā ira, ngā rārangi kōpikopiko) i te āhua o te whakahuanga o te oro, ā, ka pā hoki ērā ki te tikanga i ōna wā.

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

  • ki te whakahua me te whakapuaki tika i te kōrero i te nuinga o te wā, mā te whakamahi tika i te hā me ōna mōhiotanga ki ngā tohu āpiti.

Te Mōhiotanga

Te Mōhiotanga Kupu

Ko te mōhiotanga kupu tētahi o ngā āhuatanga ka noho hei tūāpapa matua o te ako i tētahi reo. E whanake ai te mokopuna ki tētahi taumata matatau ki te whakarongo rānei, ki te kōrero rānei, ki te pānui rānei, ki te tuhituhi rānei, me mātua mōhio ia ki tētahi kohinga kupu waiwai.

Te Tūātupu 3

Ka mōhio te mokopuna:  

  • ki ētahi kupu e rite tonu nei te haere tahi i te reo e ākona ana
  • ki ngā kupu e hāngai ana ki ngā mahi o ia rā me ngā horopaki e taunga ana
  • ki ētahi kupu kāore e auau ana, e hāngai ana ki ngā horopaki whakaako (tae atu ki ngā kupu pūhui, ki ngā kupu pū-tini rānei)
  • ki ētahi tūkē e hāngai ana ki ngā horopaki whakaako
  • ki ngā whānau kupu (ngā mea e ahu mai ana i te kupu kotahi, i te tauira kotahi rānei)
  • ki ētahi kupu piritahi e hāngai ana ki ngā horopaki whakaako
  • ki ngā rautaki ako kupu hou, pēnei i ēnei:
    • te whakamahi i te papakupu me te papakupu taurite
    • ngā tukutuku kupu hei tautohu i ngā kupu whai pānga (hei tauira, te wera, te makariri, te mahana, te pāmahana)
    • ngā whānau kupu (hei tauira, te āwhina, te kaiwāhina, te āwhinatia, te whai hua).

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

  • ki tētahi puna kupu kua whakawhānuitia e hāngai ana ki ngā horopaki whakaako, pēnei i ngā ngohe ahurea, i ngā hākinakina, i ngā hararei, i ngā wāhi ā-rohe, me ngā tūāhua matua; me tana mōhio ki te whakamahi i taua puna kupu 
  • ki te whakamahi i ngā momo rautaki whānui hei whakawhānui ake i tana puna kupu 
  • ki te whakamahi i ngā papakupu taurite, i ētahi atu rauemi rānei, e kitea ai he kupu kē (ngā kupu taurite, ngā kupu taurite-tata, me ngā kupu tauaro)
  • ki te whakamahi i ngā kupu taurite-tata hei tuku whakaaro ki te kore ia e mōhio ki te kupu e tika pū ana.

Te Mōhiotanga

Te Mōhiotanga Wetereo

E hāngai ana te mōhiotanga wetereo (tae atu ki te tātaikupu me ngā momo kupu) ki te whai māramatanga ki te takoto o te reo e ākona ana. Mā tēnei mōhiotanga e mārama ai, e kaha ai hoki te mokopuna ki te whakaputa i ngā whakawhitinga kōrero whai tikanga.

Te Tūātupu 3

Ka mōhio te mokopuna: 

Te tātaikupu

  • ki ngā hanga rerepūhui
  • ki te pānga o te horopaki ōkawa, o te horopaki ōpaki rānei, ki ētahi hanga o te reo.

Ngā momo kupu

  • ki ngā kupu kōiwi, ki ngā hanga rānei (hei tauira, ngā pūhono, ngā pūtohu, ngā tūpou, ngā wāmahi, ngā kupuhono).

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

  • ki ngā hanga pūhui me tana mōhio ki te whakamahi i ērā
  • ki te paremata — ki te rapu ara anō hei whakapuaki i tētahi kōrero
  • ki te whakakapi kupu i ngā tauira rerenga e mōhiotia ana hei whakawhānui i te tikanga
  • ki te aroturuki i āna anō kōrero, me te whakatika i ōna anō hapai ngā takotoranga e mōhiotia ana.

Te Mōhiotanga

Te Mōhiotanga Tikanga Tuhi

Ko te mōhiotanga tikanga tuhi, ko te whai māramatanga ki te takoto ā-tuhi o tētahi reo, tae atu ki te mōhio ki te arapū, ki te tuhi ā-ringa, ki te tātaki kupu, me ngā kārawarawa. Ka āwhina tēnei i te mokopuna ki te pānui me te tuhi i te reo e ākona ana.

Te Tūātupu 3

Ka mōhio te mokopuna: 

Te tuhi ā-ringa

  • ki ngā tohu āpiti
  • ki ngā hanganga o te pūtohu me te raupapatanga o ngā tānga (ngā reo waitohu).

Te tātaki kupu

  • ki ngā tātakinga tuatini ake.

Ngā kārawarawa

  • ki ngā tikanga kārawarawa.

Ka whakaatu te mokopuna i tōna mōhio:

  • ki te whai i ngā tikanga me ngā ture o te reo ā-tuhi e mārama ai ngā tuhituhinga i te nuinga o te wā
  • ki te wehewehe i ngā waehanga o tētahi pūtohu me ngā pūtohu ataata e āhua ōrite ana (ngā reo waitohu)
  • ki te whai kia tika te tātakinga o ngā kupu kāore e mōhiotia ana.

He Rauemi Tautoko i Ngā Reo

Ngā kōnae hei kapo

No files available for download.