Skip to main content

Te Pūmanawa Tangata - Te Iho

E kore au e ngaro, he kākano i ruia mai i Rangiātea.

<img src="/images/decorative.jpg" alt="" />

Te Iho

E kore au e ngaro, he kākano i ruia mai i Rangiātea.

Te Pūtake

Ko tā Te Pūmanawa Tangata he whakapakari i te mokopuna mā roto mai i ngā mōhiotanga me ngā pūkenga e māia ai, e matatika ai hoki tana whai wāhi atu me tana hāpai ki roto i tana hapori me te ao whānui.

Ka ako te mokopuna ki te āhukahuka i ngā ōritenga me te kanorautanga o ngā ritenga ahurea, o ngā kōrero o mua, o ngā tirohanga ki te ao, me ngā wheako o te tangata i te takanga o te wā, me te wāhi. Mā tēnei tirohanga e whānui haere ana, ka hōhonu ake tana mōhio ki ngā uara, ki ngā hononga, ki ngā tirohanga hoki ki te ao e whakaahua nei i te āhua o tā te tangata me tā ngā porihanga pāhekoheko ki a rātou anō me te taiao.

Ka whakaakona ngā mokopuna kia arohaehae te whakaaro, kia whakamahia hoki ngā rautaki me ngā tikanga hei mātai i ngā taunakitanga, i ngā tikanga, me ngā kōrero. Ka kohia, ka tātarihia, ka whakaaturia hoki ngā pārongo mō te āhua o tā te tangata me tā ngā porihanga whakarite i a rātou anō ki te whiriwhiri whakataunga, ki te ārahi hoki i a rātou anō i ngā panonitanga i te takanga o te wā. I a ia e ruku ana ki ēnei tauira, ka whakawhanake te mokopuna i tana māramatanga ki tā te ao o mua whakaahua i te ao o nāianei, me te pānga o āna ake mahi ki te ao e haere ake nei.

Ka whakawhanake hoki te mokopuna i tana māramatanga ki ngā pūnaha o te porihanga, o te ao tōrangapū, o te ōhanga hoki, tae atu ki ngā haepapa o ngā iwi, pēnei i te manaakitanga, i te whanaungatanga, i te hautūtanga anō hoki, e ārahi nei i te whakamahinga o ngā rawa, e poipoi nei i te oranga o te tangata, e tautoko nei hoki i te toitūtanga o te taiao mō ngā uri whakaheke. Ka ako te mokopuna i te āhua o te whakahaerenga o ēnei pūnaha i Aotearoa, me te whakapuakanga o aua pūnaha i ngā porihanga manapori puta noa i te ao.

Ka whakaūria ngā ritenga matua puta noa i a Te Pūmanawa Tangata kia mōhio ai te mokopuna ki:

Te whakarite i ngā pātai e whai take ana, e matatini ana hoki: ka panuku i ngā pātai māmā, pēnei i te 'ko wai' me te 'ko hea' ki ngā pātai e tuatini ake ana, pēnei i te 'nā te aha' me te 'me pēhea' e hōpara ai i te tuakiri, i te wāhi, i te ahurea, i ngā kōrero o mua, i ngā uara, i te whakahaere, me te panonitanga. Mā te ui i ngā pātai e whai take ana ia e ārahi i tana whai whakaaro, e āwhina hoki i tana tūhura i ngā whakaaro nā runga i te pākiki me te takunetanga.

Te kohikohi, te whakaraupapa, me te kōtuitui pārongo: ka ako te mokopuna ki te kohi pārongo i ngā mātāpuna e whānui haere ana—ngā kōrero, ngā wāhi, ngā whakaahua, ngā mahere, ngā taonga, ngā uiui, ngā tuhinga, me ngā arapāho matihiko. Ka whakaraupapa ia i ēnei pārongo kia tautohua ai ngā whakaaro matua, kia āhukahukatia ai ngā tauira, e mārama ai hoki ki ngā tikanga o roto. I te takanga o te wā, ka ako ia ki te tūhonohono i ngā pārongo i ngā tirohanga rerekē e hōhonu ai, e tika ake ai hoki tana mārama ki ngā tāngata, ki ngā wāhi, ki ngā kōrero o mua, ki ngā ahurea, ki ngā pūnaha mōhiotanga hoki.

Te tautohu i ngā uara me ngā tirohanga, te whakatau kupu whānui hoki: ka tautokona te mokopuna kia kitea te rerekē o tā te tangata titiro ki te ao nā runga i ōna wheako, i tōna ahurea, i tōna tuakiri, i ōna whakapono, i tōna hononga hoki ki tētahi wāhi. Ka ako ia ki te tautohu i ngā uara e whakaahua ana i tā te tangata whakatau me āna mahi me te āhukahuka i ngā haukume, i ngā reo rānei kāore i te rangona. Ka taka te wā, ka whakatau kupu whānui ia nā runga i tana mōhio ki ngā tauira puta noa i ngā tāngata, i ngā wāhi, me te wā, me te tātari i te whakaawenga o ngā mana whakahaere.

Te whakawhiti whakaaro mō ngā kitenga, mā te whakamahi i ngā ara me ngā tikanga e hāngai ana: ka ako te mokopuna kia ariari tana whakapuaki i ōna whakaaro mā te whai i tētahi ara e hāngai ana ki tana pūtake—te tā whakaahua, te whakamahere, te tuku kōrero, ngā arapāho matihiko, te whakapuakanga ā-waha, te whakaari, ngā hoahoa, ngā rārangi wā, ngā tuhinga rānei. Ka whakawhanake ia i ana pūkenga ki te whakawhiti whakaaro nā runga i ngā ara e whakaute ana, e tika ana, e auaha ana hoki, ā, ko tōna tūāpapa, ko ngā taunakitanga.

Te hoahoa, te whakatinana, me te arotake i te koringa pāpori: ka tautokona te mokopuna ki te whakamahi i ana akoranga hei hāpai i tētahi āhuatanga. Ka whakamahere ia, ka whakatutuki hoki ia i ētahi mahi hei whakaatu i tana aroha ki te tangata, ki ngā wāhi, ki te ahurea, me te taiao. I a ia e pakeke haere ana, ka arotake ia i te pānga o āna mahi me te whai whakaaro ki te āhua o tā ngā haepapa, o tā ngā uara, me tā te oranga o te katoa ārahi i ngā whakataunga me ngā panonitanga ki te pāpori.

He rauemi tautoko i Te Pūmanawa Tangata

Ngā kōnae hei kapo

No files available for download.