Skip to main content

Ko te pānui, te tuhituhi me te mahi pāngarau – Kotahi hāora i te rā mā ngā ākonga Tau 0–8

I konei ka whakamāramahia te whakatinanatanga o te kaupapa here ‘hāora i te rā’ mō te pānui, te tuhituhi me te pāngarau, otirā, te tuari i ngā rauemi hei tautoko i ngā kura ki te whakarite mō tēnei whakahoutanga. 

Mai i te tīmatanga o te Wāhanga 1 2024, ko ngā kura kei a rātou ngā ākonga Tau 0 – 8 e whakaako ana mā te reo Māori ka noho ki te ako i te pānui, te tuhituhi me te pāngarau mō te hāora i ia rā. Tērā pea ka hua mai i ngā akoranga motuhake, ka mutu, mā te whakatinana mā roto mai i ngā wāhanga ako.  

He tino pūkenga te tuhituhi, te pānui me te pāngarau, ka mutu he mea nui e angitu ai te ahu whakamua, te tutukitanga me te oranga tonutanga o te mokopuna puta noa i tōna whai i te mātauranga. Ka ngana te kaiako ki te āta whakarite, te āta  whakaako i ēnei pūkenga matua.  

He maha ngā kura kua tīmata kē rātou ki te whakarite i ēnei whakahoutanga, ka mutu mō te nuinga, tērā pea ehara i te mahi nui. Heoi anō, ko te kawatau a te Kāwanatanga kia mātua whai wā ngā ākonga Tau 0–8 katoa ki ngā whakaakoranga i roto i ēnei wāhanga matua hei tautoko i a rātou kia ahu whakamua i roto i ā rātou akoranga. 

Kua kitea te angitu o te whakatairanga i ngā ahunga whakamua a ngā ākona mā roto mai i ngā whakaakoranga o ia rā, tae atu ki ngā marautanga kounga e taunakitia ana i ngā tikanga whakaako. Mā te āta whakarite i ngā akoranga i ia rā mō te pānui, te tuhituhi me te pāngarau, kua heke iho te tautika kore ki ngā akoranga.   

Ko te whakahau ki ngā kaiako ki te mahi tahi i a rātou e whakamaheretia ana i ngā hōtaka whakaako e āhei atu ai ngā ākonga i te hāora o te ako pānui, te tuhituhi me te pāngarau i ia rā, ā, kei te taumata akoranga e hāngai ana ki ō rātou tau, ō rātou taikaha, ō rātou hiahia hoki.  

Ko ngā Kura Kaupapa Māori e whakahaeretia ana e tētahi poari ā-kura motuhake me tīmata rātou ki te whakatinana i te kaupapa here nei atu i te 22 o Hōngongoi 2024. I konei hoki kua wātea  ngā kura me te Tāhuhu o te Mātauranga ki te whakawhiti kōrero  mō te ara whakatinanatanga kia hāngai hokiki ō rātou mātāpono. 

Ko te kura motuhake he poari rite ki tētahi o ēnei momo e whai ake nei: 

  1. He Kura Kaupapa Māori 
  2. He kura motuhake e hāngai ana ki te hapū, te iwi rānei, kua taka mai rānei i raro i te maru o Ngā Kura ā-Iwi o Aotearoa  
  3. he Kura Tūmatanui e noho motuhake nei ki te hapū – ki te iwi rānei 

Kei tēnei aratohu e tautoko ana i ngā whakawhitinga kōrero mō te whakamahi i tēnei momo wā whakarato akoranga kounga rawa mā te ākonga.  

E wātea ana tā mātou ratonga Kaitohu Marautanga, ngā Mātanga Mātauranga me ērā atu kaimahi motuhake kei ngā tari ā-rohe ki te āwhina i a koe.

Ko te kaupapa here Tauākī Tūāpapa Marautanga mō te ‘Whakarite wā whakaakoranga mō te pānui, te tuhituhi me te pāngarau’ i roto i Te Marautanga o Aotearoa me ngā whakahounga ki ngā Tauākī Marautanga ā-Motu e wātea ana i runga ipurangi ki Te Marautanga o Aotearoa (education.govt.nz).

Ngā pātai auau

He maha ngā kura kua mārō kē te whakatinana i ēnei wā whakaako, engari atu i te 1 o Kohitātea 2024 me whai atu anō ngā kura auraki me ngā kura katoa o Aotearoa ki te whakatinana i te hāora toharite i ia rangi mō te pānui, te tuhituhi me te pāngarau | reading, writing and maths mā ngā ākonga Tau 0 ki te 8.  

Ko ngā kura motuhake kei a rātou ngā ākonga Tau 0 – 8 ka kakama ia ki te whakamana i tēnei kaupapa here i tērā tonu ka taeatia, hāunga tērā kua whakaroahia ake te wā, arā ko te Wāhanga 1 2025 te wā kua whakaritea. Kei tēnei whakaroatanga o te wā he tohu ki ngā uauatanga maha kei ēnei kura mō te taha ki ngā wātaka me ngā rauemi tautoko.

Ko ngā kura kei a rātou ngā ākonga Tau 0–8 e whakahaeretia ana e tētahi poari ā-kura kua whakaritea mā rātou ko te Wāhanga 3 2024 te rā kia whakamanatia tēnei. I konei kua whai wā ngā kura me Te Tāhuhu ki te whakawhiti kōrero mō te kaupapa here me ngā ara whakatinana e hāngai ana ki tēnā kura, ki tēnā kura.  

Me whāi wāhi ngā ākonga katoa kia rite tonu, kia hāngai rawa ngā mahi whakaako i te reo matatini me te pāngarau.  Ka haere tonu ngā mahi mahere a te kaiako i ngā hiahia a tēnā ākonga, a tēnā ākonga i a rātou e hoahoa ana i ngā akoranga e āhukahuka ana, e urupare ana ki ngā akoranga me ngā ara ka whāia e hāngai ana ki te ākonga. I ētahi wā, ka tautokohia ngā mahi mahere mā roto i ngā mahere ako takitahi, tērā ka whai wāhi mai ngā mātua me te mātanga rānei. 

Ko te kawatau mō ngā kura motuhake kia āta maheretia, kia āta rapua  ētahi wā whakaako i ia rā e āhei atu ai ngā ākonga ki ia o te pānui, te tuhituhi me te pāngarau | reading, writing and maths, ā, mā te aha hoki i te hāora toharite. Ko te manako ka hua ake ngā wheako ako ki ngā horopaki tūturu, whai hua hoki, e ea ai ngā matea hauora, tairongo me te ako a ngā ākonga.

Ko ngā kura motuhake kei a rātou ngā ākonga Tau 0 – 8 ka kakama ia ki te whakamana i tēnei kaupapa here i tērā tonu ka taeatia, hāunga tērā kua whakaroahia ake te wā, arā, ko te Wāhanga 1 2025 te wā kua whakaritea. Kei tēnei whakaroatanga o te wā he tohu ki ngā uauatanga maha kei ēnei kura mō te taha ki ngā wātaka me  ngā rauemi tautoko.

He maha ngā kura ā-rohe, ngā kura ā-rohe motuhake, me kura kei ngā wharekura kua whakatautia te wātaka ka whai wāhi atu ai ngā ākonga ki tētahi wāhanga ako i te wā kua whakaritea me te kaiako kua nōhia ki tēnā wāhanga ako.

Ahakoa ka taka mai te pānui, te tuhituhi me te pāngarau ki ngā wāhanga ako o te reo Pākehā, te pāngarau me te tauanga, arā atu anō ērā o ngā wāhanga ako, he ako haumako reo matatini, he ako haumako pāngarau kei roto.

Ko te whakahau ki ngā kaiako ki te mahi tahi i a rātou ka whakamahere hōtaka whakaako kia āhei atu ai ngā ākonga ki te hāora mō te pānui, te tuhituhi me te pāngarau i ia rā, ka mutu, ko te taumata tika o te pānui, te tuhituhi me te pāngarau kei te hāngai ki ō rātou tau, ō rātou taikaha, ō rātou hiahia hoki.

Hei tauira, ka whai hua i te wā e whakaakohia ana te Tikanga ā-Iwi, kia āta whakaarotia ngā pūkenga tauanga e whakamahia ana, ā, me te āta whakamārama atu ki te ākonga. 

Ka hāngai hoki tēnei ki Te Reo Māori me te Pāngarau, ngā Tīrewa Ako ka whai wāhi atu ki te pānui, te tuhituhi me te pāngarau, ā, arā atu anō ērā o ngā wāhanga ako, he ako haumako reo matatini, he ako haumako pāngarau kei roto.  Hei tauira, ka whai hua i te wā e whakaakohia ana te Pūmanawa Tāngata, Te Ao Māori rānei hei whakaatu ki hea whakamahi ai i ngā pūkenga tauanga pāngarau, ngā pūkenga reo matatini o te tuhituhi me te pānui, e mārama ai ngā ākonga me pēhea te whakamahi i ēnei tino pūkenga ahakoa te horopaki. 

He kohinga aratohu, he kohinga rauemi e wātea ana i tēnei whārangi ipurangi. Kei konei ko ngā tauira hei whai mā ngā kura ki te whakarite wātaka hei whakatinana i te hāora i ia rā mō te pānui, te tuhituhi me te pāngarau ahakoa te horopaki.

Tērā pea he rauemi atu anō ka hiahiatia hei whakaata i ngā hiahia a tēnā kura, pēnei i ngā kura motuhake, ngā kura rānei. Ka mahi tahi Te Tāhuhu o te Mātauranga me ēnei kura i te tau 2024 ki te whakawhanake i ngā aratohu me ngā rauemi e hiahiatia ana.  

Ka wātea tonu mai ngā momo tautokotanga pērā i ngā Kaitohu Marautanga, i ngā Kaitohu Mātauranga me ngā kaimahi motuhake kei ngā tari ā-rohe.   

Ko tā mātou whakahau ki ngā kaiārahi kura kia mahi tahi me ngā kaiako ki te: 

  • whakamahi i ngā aratohu me ngā Pātai Auau kua kōrerohia i konei, e mārama ai ki ngā panonitanga, ā, kia kitea ngā painga o te āta whakarite i te whakaakoranga pānui, tuhituhi me te pāngarau, 
  • whai mōhiohio me ngā wāhanga ako o te reo Pākehā me te pāngarau me te tauanga hei tautoko ki te mahere i ngā mahi whakaako me te ako,
  • tūhura me te whakamahi i ngā tikanga whakaako kua taunakitia.  

Ko te whakahau ki ngā kaiako kia whāia tēnei ara wātea ki te whakaaro ake āhea whakaako ai i te pānui, te tuhituhi me te pāngarau i roto i te wā ka whakaritea, ā, ki hea hoki whakamahi i ngā pūkenga nei ki ngā wāhi ako katoa o te marautanga. I ngā wā whakaako, kua whakaritea mō te pānui, te tuhituhi me te pāngarau, arā noa atu ngā momo wheako ako ka whai wāhi atu ngā kaiako, tae atu ki ngā mahinga tahi, ngā tūhuratanga, te wetewete raru me ngā kēmu hei tautoko i te whāinga matua o te akoranga.  

Ki te whakaakohia mā roto mai i te marautanga , ka mātua maheretia te pānui, te tuhituhi me te pāngarau.  

Kia hāngai tonu te huarahi whakaako ki ō rātou tau, ō rātou taikaha, ō rātou hiahia hoki. Tērā pea ka wāhia ngā wā whakaako i te rā, kia whai wāhi atu ai ngā ākonga ki ēnei pūkenga  i ngā horopaki tūturu me te whai hua hoki. 

Ka pau te hāora i te rā mō te pānui, te tuhituhi me te pāngarau ki ngā ākonga o te akomanga kei te katoa , kaua noa ki te ākonga kotahi. Heoi anō, koia nei te āhua ināianei, ka urutau noa e ngā kaiako i ā rātou tikanga kia hāngai ki ngā hiahia a tēnā ākonga, a tēnā ākonga. Ko ētahi ka whai hua i ētahi atu tautokotanga me te whai wā anō, tērā pea ko ngā tautoko a-rōpū, ā-takitahi rānei i āta tohua, i āta whakaritea rānei. 

Ko ngā kaupapa motuhake he mea whakahaumako i ngā ākonga, ka mutu ko te whāinga o te ‘hāora i te rā’ ehara i te mea kia wehe mai, kia kōpiritia rānei ēnei kaupapa. Tōna tikanga mā ngā kura tonu e whakarite i ngā whakapaunga wā mō te pānui, te tuhituhi me te pāngarau mō ia wiki. Mā tēnei tū āhuatanga e wātea ai he ara mō ngā ākonga ki te whai wāhi atu ki ngā mahi i waho o te akomanga. 

Ko tā mātou whakahau ki ngā kura auraki me ngā kura katoa kia haere tonu ngā ara whakawhitiwhiti kōrero hei āwhina i te hapori ki te whai mārama ki ngā whakarite o te hāora i te rā mō te pānui, te tuhituhi me te pāngarau ki tō kura, otirā me te rerekētanga mō ia rōpū ākonga ā-tau.  

Ka taea te tiki ake i ngā pārongo mā ngā mātua me ngā whānau i Ngā pārongo Kotahi hāora i te rā mō ngā whānau.

Kei te whakamahia kētia e ngā kura rumaki me ngā kura reo rua i Te Marautanga o Aotearoa, i te New Zealand Curriculum rānei hei aratohu matua mō ā rātou hōtaka whakaako, hōtaka ako hoki. Ko rātou ka whai i Te Marautanga o Aotearoa me toharite te whakaako i te hāora i te rā mō te pānui, te tuhituhi me te pāngarau. Ko rātou ka whai i te New Zealand Curriculum me toharite te whakaako i i te hāora i te rā mō te pānui, te tuhituhi me te pāngarau. 

Mō te rauemi

Kei konei ngā kōrero e pā ana ki te hāora i te rā mō te pānui, mō te tuhituhi me te pāngarau mō ngā kura whai i Te Marautanga o Aotearoa.